De tijd vlied voorbij



Tijd is een wonderlijk iets

Op sommige dagen is het 11.00 en dan heb je al een was gedraaid, telefoontjes gepleegd, mail afgehandeld, boodschappenlijst gemaakt, beddengoed verschoond, gras gemaaid, een cake gebakken en ondertussen een of meerdere kinderen beziggehouden. Op zulke dagen zit de flow er helemaal in.

Andere dagen is het 18.00 u en dan schuif je de mand met nog te vouwen wasgoed maar weer opzij. Legt de stapels papier maar weer op de andere stapels papieren, bedenkt ‘o ja alwéér het toilet niet schoongemaakt’, gooit liefdeloos wat pasta en groente in een pan omdat je vergeten was de kip te ontdooien en te grillen, schrijft de punten die je had willen doen bij op het lijstje van morgen, om tot slot ’s avonds moedeloos in je niet verschoonde bed te gaan liggen. Op zulke dagen wil er niks uit je handen komen en ben je druk bezig geweest met niks.

De timer zetten

Een paar jaar geleden ben ik begonnen om voor allerlei huishoudelijke klussen de timer te zetten. In het begin deed ik dat om mezelf te motiveren een taak aan te pakken. Immers, als je jezelf een afgepaste hoeveelheid tijd geeft, dan is het te overzien. Niemand kan beweren dat ‘ie geen 15 minuten kan vrijmaken op een dag. Het was om mezelf in beweging te krijgen en te houden.
Al snel kreeg ik meer inzicht in hoeveel tijd een klus daadwerkelijk kost. Dat maakt het plannen van taken ook realistischer. Als je denkt een uur bezig te zijn met je hele huis stofzuigen en dweilen, maar in de praktijk duurt dit 1,5 uur dan loop je altijd achter te feiten aan. Een realistische planning helpt om niet gedemotiveerd te raken.

Vaak ook bleek een klus best mee te vallen. Iets waar ik erg tegenop zag of waarvan ik dacht dat het veel tijd kostte, bleek makkelijk binnen een kwartier te doen. Maar ik ontdekte ook dat ik de tijd nogal eens te rooskleurig inschat. 😇 Vooral als er een beroep wordt gedaan op mijn hulp. Ik denk dan: ach dat doe ik ‘even’ of ‘kleine moeite, groot plezier’.  Dit kun je optimistisch noemen en ik vind het ook zeker een mooie eigenschap, maar de balans tussen anderen helpen en zorgen voor mezelf was vaak zoek.
Want in de praktijk kost die ‘kleine moeite’ me soms een halve dag. Even helpen op  school of op het werk. Iets organiseren of informatie uitzoeken voor een ander. Kortom: ik gaf teveel van mijzelf weg. Ik heb geleerd hier beter mee om te gaan. Zo beloof ik veel minder aan anderen. En als er in een groep waarvan ik deel uitmaak gevraagd wordt naar hulp, dan ben ik niet meer de eerste die toezegt.

Tijd is geld

Met de waarde van tijd kun je twee kanten op rekenen. Door boodschappen te doen bij verschillende winkels voor de goedkoopste producten ben je goedkoper uit. De tijd die je daar in steekt moet je niet gaan rekenen, want dan is de besparing weg. Ik heb talloze inspanningen gedaan om geld uit te sparen. Overbodige spullen opgepoetst en verkocht. Stad en land afgereisd voor de beste deal. Gratis eten gezocht in de natuur. Af en toe was ik vast obsessief te noemen. Daar zat ook een kern van waarheid in, want ik deed het met een doel: namelijk uiteindelijk meer financiele armslag krijgen en een duurzamer leven te leiden. Met minder ‘moetens’.
Maar de weegschaal kan ook de andere kant op slaan, dat de inspanningen die je je getroost het niet meer waard zijn voor wat het je oplevert. Zo besteed ik tegenwoordig nog maar heel weinig tijd aan verkoop van overtollige spullen. Ik heb de besparing al aan het begin gemaakt door een weloverwogen aankoop te doen voor een redelijke prijs.

Uitstelgedrag

De eerste reden voor uitstelgedrag is omdat je er geen zin in hebt. Maar er gaat vaak meer schuil achter uitstelgedrag. Als mijn lijst met to-do’s te lang wordt, word ik moedeloos, krijg het gevoel dat ik nergens aan toekom en word ik steeds trager. Er moet teveel. En dan raak ik mijn vrijheid kwijt. 
In de aard hou ik van orde en netheid, maar ik merk dat mensen daardoor ook makkelijk een beroep op mij doen, want ik heb mijn zaakjes voor elkaar. (Dat is dus niet altijd zo). Ik herinner me een collega die in mijn kast keek en de post-its, schrijfblok, nietmachine in het gelid zag staan op de plank en zei ‘he, kijk dit is de voorraadkast’. En een andere collega die te beroerd was om naar het magazijn te lopen vond dat ik maar mijn tweede schrijfblok aan haar moest geven, want ik had er toch twee. Terwijl ik het ene schrijfblok had voor conceptteksten en de andere voor uitgewerkte aantekeningen. Het gemak waarmee mensen mee willen liften op de orde van een ander….het legt op mij verantwoordelijkheden terwijl ik zelf juist die orde en netheid wil houden om vrijheid voor mezelf te creëren. Niet om nog meer ruimte te maken voor een ander. Want iets in mij wil heel graag de boel de boel laten.

Maar hoe kom je daar nu aan voorbij? 

Het onderscheid zit ‘m in of iets je weinig moeite kost of meer moeite. Ik heb de neiging om teveel voorrang te geven aan de behoeftes van een ander.
Telkens laat ik een ander voorgaan en uiteindelijk kost behulpzaam zijn mij steeds meer moeite. Het effect is dat ik heel onzeker wordt over wat ik doe. En dat heeft een versterkende werking, want dan ga ik alleen maar meer behulpzaam zijn ‘ach, dat doe ik wel’ uit een soort bewijsdrang of schuldgevoel.
Terwijl als ik een stukje schrijf ik er vrijwel nooit onzeker over ben. Maar er zelf wel heel veel voldoening uit haal.
Een ander helpen is iets wat ik van nature graag doe, een ander op weg helpen geeft mij enorm veel voldoening, het kost me in het algemeen weinig moeite, maar je kunt het ook teveel doen.
Ik denk als het teveel gaat voelen dat je er zelf bij inschiet, of dat nu in tijd of in geld is, dan lever je teveel van jezelf in. Je offert je als het ware op.

Onderzoek of je de dingen die je doet nog om de goeie redenen doet. Doe je ze omdat je vindt van jezelf dat het moet of omdat je druk voelt vanuit de omgeving. De omgeving kan gezin zijn, ouders, collega’s, tijdschriften, reclame, vriendenkring. Vul eens 'willen' in, daar waar je 'moeten' zegt en kijk wat er met je gebeurt.

Over tijd gesproken

Het is echt al veel te lang geleden dat ik een stukje hier geschreven heb. Ik had er geen tijd voor, een cliche maar waar. Maar oh, wat heb ik het gemist! Want ik verpieter als er geen ruimte is voor mij om te schrijven. Schrijven is voor mij mentale knopen ontwarren.

Life, if well lived,
is long enough.
Seneca

Warme groet,
Anita

8

Spaarzaam koken



Deze blogpost verscheen eerder op het leukste vintage boekenblog Ogma in het kader van Duurzame Dinsdag.


We kunnen zelf een tas meenemen naar de winkel en een netje haken voor onze marktgroenten, we kunnen vallen over het plastic om de komkommer, we kunnen inkopen in bulk. Maar we kunnen nog vele malen meer besparen door minder eten weg te gooien, minder te eten en simpelweg minder eten te kopen. En dat is niet alleen beter voor plant en dier, maar ook voor de mensch.

Fiona Beckett bundelde in haar boek The frugal cook al haar tips, bevindingen en adviezen op het gebied van spaarzaam koken. Het is een mix van concrete tips, zoals de lijst hier onder, ideeën hoe je gerechten met weinig ingrediënten maakt, hoe je energiezuinig kookt of hoe je gasten kunt ontvangen zonder er enorm veel geld aan uit te geven.

Als je, zoals ik, al langer spaarzaam eet en kookt dan worden alle tips een automatisme en vanzelfsprekend. Je vergeet een beetje hoe je het vroeger ook al weer anders deed en al die minieme veranderingen zijn moeilijk te benoemen. Het boek The frugal cook (ooit gekregen van een andere spaarzame kok – hoe spaarzaam is dat ;-)) helpt me er weer aan herinneren. Beckett belooft dat je 1/3 van je boodschappenkosten kunt besparen (als je momenteel veel uitgeeft en weggooit – dat wel). Maar ook als je niet excessief veel weggooit kun je 20% op je uitgaven besparen. Het is al weer even geleden dat ik dit boek ter hand nam, maar ik voel me nu toch gemotiveerd om weer eens kritisch naar mijn aankopen te kijken. Als jij ook aandrang voelt om op je eten te besparen dan help ik je graag op weg (of de weg terug te vinden) met deze spaarzame gewoontes uit The frugal cook.

1) Doe alleen boodschappen als het nodig is; wees kritisch naar jezelf, kijk eerst in de (koel)kast naar wat je nog hebt, voordat je naar de winkel gaat. Wedden dat je best een dag over kunt slaan. Boodschappen doen bedoel ik. Niet eten overslaan.

2) Maak een boodschappenlijst; een echte lijst (en niet hap-snap) en controleer je kasten op wat je nog hebt, zodat je niet onnodig koopt (zoals dat zoveelste potje kerriepoeder - ahum).

3) Vermijd impulsaankopen; ontwikkel de discipline om artikelen te weerstaan.

4) Stop met het bevoorraden van je kasten; geen ‘altijd handig om in huis te hebben’ aankopen, of ‘voor het geval zus/zwager/vriendin’ producten.

5) Plan vooruit….; doe boodschappen op een manier die past bij je levensstijl. Doe dus geen boodschappen voor de hele week, als je vier dagen op je werk gaat eten.

6) ….maar ook weer niet te ver vooruit; het kan slim zijn om cranberries die in de aanbieding zijn alvast in augustus voor Kerst te kopen, maar misschien wordt je met Kerstmis wel elders uitgenodigd.

7) Koop niet teveel van alles wat; het is verleidelijk om voor visite voor elk wat wils te kopen, maar voor je het weet blijf je met 3 van de 5 soorten luxe kaas zitten (die je zelf niet graag lust en dus verdwijnen achterin jouw koelkast).

8) Leer de kunst van het afmeten van porties; over het algemeen eten we teveel en te grote porties. Laat het idee van ‘100 gr vlees per persoon, 2 ons groenten en 2 stuks fruit’ los.

9) Hou kliekjes apart; serveer niet alles op tafel, maar hou in de keuken alvast achter wat je wilt over houden voor de volgende dag.

10) Roep een halt toe aan koelkastplunderaars (inclusief een halt voor jezelf); in sommige huishoudens worden de kliekjes regelmatig uit de koelkast geplunderd voordat ze de kans krijgen nog een keer geserveerd te worden. Wijs één plank toe waar iedereen van af moet blijven (inclusief jijzelf als jij je schuldig maakt aan snaaien).

11) Zet voor iedereen hetzelfde op tafel; het is duur en tijdrovend om voor iedereen verschillende maaltijden op tafel te zetten. Streef er naar om in ieder geval drie avonden per week hetzelfde op tafel te zetten voor het hele gezin.

12) Volg niet klakkeloos het recept; aan deze regel maakte ik me vaak schuldig. Racete ik weer naar de supermarkt om die specifieke tamarisaus te halen, terwijl ik wel sojasaus in huis had (of ketjap).

13) Leg een goeie basisvoorraad aan (lees hier waar ik mijn voorraadkast mee vul); wanneer je altijd een voorraad rijst, pasta, blik tomaten, kruiden, vis in blik en uien in huis hebt, verse paprika en prei (of in de vriezer) kom je een heel eind met het maken van een maaltijd.

14) Leer hoe je koopjes herkent; neem onder de loep welke producten je koopt, welke ingrediënten daar in zitten en welke goedkope alternatieven daarvoor zijn.

15) En hoe je voor sommige koopjes wegloopt; koop geen aanbiedingen, alleen maar omdat het aanbiedingen zijn. Soms blijven producten duur, ook als ze afgeprijsd zijn. Zo’n koopje wordt helemaal duur als je bij thuiskomst niet weet wat je er mee moet maken en vervolgens verpietert in je koelkast.

16) Vermijd te duur geprijsde producten; leer om voor jezelf te bepalen wat een redelijke prijs is voor een product.

17) Zet het mes in gemakseten; bedenk dat alles wat in de supermarkt handig voor jou is voorbereid, altijd duurder is dan wanneer je het zelf doet. Je kunt geld besparen door zelf je sla te husselen, door zelf je kaas te raspen, door zelf slasaus te maken of door zelf je pannenkoekbeslag te maken.

18) Koop seizoensproducten; bijna alles is het hele jaar rond te koop, dat maakt het lastig om de echte seizoensgroenten te herkennen. Toch kun je prijsverschillen ontdekken door het jaar heen. De aanvoer van prei en courgette bijvoorbeeld. Die laten zich ook nog eens heel makkelijk invriezen, dus kun je een goedkope voorraad aanleggen.

19) En koop ze los; goeie voorbeelden hiervan zijn verse kruiden, noten en granen.

20) Maak en neem je eigen lunch mee; opvallend genoeg staat deze tip pas als laatste genoemd, terwijl ik deze veel hoger in de lijst zou zetten. Neem je lunch mee van huis en ga in plaats van naar de kantine (met hoge prijzen) of supermarkt (je koopt altijd extra en meestal ongezond) naar buiten. Of ga wel met je collega’s naar de kantine en koop alleen drinken en eet je meegebrachte lunch.

Fiona Beckett hield ook een blog bij over haar frugal kookavonturen, dat vind je hier. Daar zijn allerlei gerechten die vinden voor de spaarzame kok. Laat je niet teveel afleiden door haar huidige interesse in wijn….hik!

Warme groet
Anita

Het boek The frugal cook is niet meer nieuw verkrijgbaar en tweedehands ook spaarzaam te vinden (de ironie ;-). Maar hier zijn een paar alternatieven:



6

Thuis met de kinderen

ik zag twee beren broodjes smeren

Ik was graag thuisblijfmoeder geworden. 
Dat wist ik nog niet hoor, destijds, toen we ons voorbereidden op de komst van de kinderen. Toen ging ik nog helemaal mee in de heersende tijdsgeest; beide partners minder werken en samen voor de kinderen zorgen. 
Maar dat was wijsheid op papier. 
Toen onze meiden er eenmaal waren voelde ik dat helemaal anders. Ik merkte dat het grootbrengen van de kinderen en zorg voor het huishouden mij relatief makkelijk afging, het was ook iets wat mij enorm boeide. Veel meer dan de echtgenoot. Die parttime baan is wel gebleven, maar ik was veel liever een tijd lang thuisblijfmoeder geweest. Bijna alle beginjaren heb ik gedacht ‘als ik wist wat ik nu weet, had ik het anders gedaan’. 

Ik kan het niet anders uitleggen dan dat ik voelde dat zowel ik, als de kinderen als het hele huishouden meer rust nodig hadden. Minder verplaatsingen, minder afleiding. Meer rust in de dag, voor meer regelmatig en een natuurlijk ritme. En ook voor gewoon, zomaar iets. Dat het grootbrengen van kinderen niet is was wat tussendoor moest gebeuren, dat voelde ik ook. 

Wat ik van te voren theoretisch had uitgedacht, strookte niet één op één met de praktijk. Wat ik voelde, voelde ik met  mijn hele wezen. Het was of alles wat ik onbewust al wist opeens tot leven kwam. Als zaadjes die tot die tijd op een droge grond hadden liggen wachten en nu opeens voeding kregen en begonnen te ontkiemen. Alles wat ik voelde – kort samengevat alles waar er binnen de antroposofie en het natuurlijk ouderschap over wordt geschreven – wist ik zeker. Het zogenaamde zekere weten. Wat ik voelde was dat baby’s en kinderen een rustige omgeving nodig hebben. Ze hebben niet veel nodig, anders dan de aanwezigheid van hun moeder. Dat is die veilige hechting waar het natuurlijk ouderschap over schrijft en wat zo essentieel is voor het ontwikkelen van zelfstandigheid. Ik had zelf ook de rust nodig om te kunnen hechten. 
Maar die parttime baan bleef en ik deed de dingen die belangrijk voor me waren desondanks, maar ik heb altijd het gevoel gehad dat ik tijd met de kinderen moest inhalen en het voelde nooit rustig. Als je de blogs leest uit de begintijd dan schemert dat heel erg door en soms schemert het niet eens….

De afgelopen weken zaten we door de corona-crisis allemaal thuis. En werd ik toch een thuisblijfmoeder. Soort van dan, want ik combineer nog steeds zorg en baan. 

En guess what, het beviel me wel! Het leven in onze thuisblijfbubbel. Die rust waar ik de eerste jaren met de kinderen naar op zoek was en naar verlangd had, die kwam nu alsnog op mijn pad. Alle uithuizige activiteiten vervielen. Geen ritjes op en neer naar kantoor, geen werkreizen van de echtgenoot naar het buitenland, geen familiebezoek, geen streetdance, geen turnen, geen knutselclub, muziekles verplaatste zich van het leslokaal naar facetime. Ritjes naar specifieke winkels stelde ik uit, of verzamelde ik voor 1 dag (deed ik anders ook, maar nu nog efficiënter), of ik liet artikelen aan huis bezorgen. Heel veel verplaatsingen vervielen hierdoor. De rust die dat bracht, deed me goed. Afgesloten voelde ik me niet, want dat is het voordeel van al die online mogelijkheden, je kunt op allerlei manieren contact onderhouden. Met mijn meditatievriendin had ik heel veel contact via de app over van alles en nog wat, ik heb via dit blog en instagram zoveel fijne kleine gesprekjes met jullie, voor ogma heb ik allerlei leuke boeken om over te praten, ik heb contact met mijn familie, ik heb mijn gezin bij me, ik kan vanuit het comfort van mijn eigen kamer mediteren met anderen. Zelfs de echtgenoot, die heel veel weg was voor zijn werk of een popconcert bezocht, lijkt nog weinig te missen. Het enige wat hem leuk lijkt is weer eens een keer uitgebreid uit eten gaan, in een echt restaurant. 
Voor mij is dit genoeg. 

Die rust die ik bij mezelf merk, zie ik ook bij de kinderen en voor ons als gezin. Rust waar ik de eerste jaren naar op zoek was en heel erg nodig had. 
Blijkbaar heb ik nu alsnog gekregen waar ik destijds naar verlangde. 

Velen maken zich zorgen over de achterstanden die kinderen oplopen nu ze zoveel onderwijsuren missen. Dat is zeker een groot punt van aandacht omdat ik heb gezien dat scholen heel verschillend het thuisonderwijs hebben opgepakt, maar ik zie er binnen mijn gezin ook heel veel goeds uit ontstaan. Ik zie hoe mijn dochters zich in korte tijd enorm ontwikkeld hebben. Ze groeien niet alleen in centimeters, maar ook in zelfstandigheid. Waren ze voorheen erg op mij gericht. Nu zijn ze meer op elkaar gericht. Ze helpen elkaar, vragen aan elkaar hoe ze hun schoolwerk kunnen doen en ze praten ook meer samen. Contact met hun klasgenoten hebben ze via whatsapp of ze bellen met vriendjes en vriendinnetjes en spelen zo samen – op afstand - minecraft. Ze zijn veel zelfredzamer geworden en doen minder vaak een beroep op mij. 

Hoewel ik absoluut geen leerkracht ben in hart en nieren, vind ik het wel prachtig om kinderen iets bij te brengen. Het was telkens zoeken naar de beste manier, maar toch merkte ik dat mijn aanpak in het verlengde ligt van hoe ik de tijd met de kinderen doorbracht toen ze nog klein waren. Ik zet de koers uit voor hoe de dag verloopt, ik laat ze er mee aan de slag gaan en volg een beetje hun eigen natuur. De een heeft namelijk zo’n aanpak nodig en de ander moet ik zus benaderen. Natuurlijk hebben we genoeg strubbelingen gehad in het begeleiden van schoolwerk. Het was voor ons allemaal zoeken naar een manier waarop het voor iedereen in huis werkbaar bleef. Als ik merkte dat de ene aanpak niet lukte, dan probeerde ik weer wat anders. Een kwestie van telkens schaven en doorvragen waar het precies in het schoolwerk op vastliep en dan vanaf daar weer verder.

Wat ik tot mijn verrassing ook merk, is dat ik - terugkijkend - meer mijn leven heb kunnen leiden dan ik altijd dacht. Ik dacht altijd dat ik zoveel gemist had. Maar nu merk ik dat ik toch grotendeels mijn kinderen heb kunnen opvoeden zoals mijn hart me ingaf. Met veel natuurlijk ritme, natuurlijke materialen, hen betrekken bij huishoudelijke taken. Ondanks dat ik altijd het gevoel had dat ik vooral veel gemist had in het verzorgen van de kinderen, heb ik blijkbaar tussen de bedrijven door het genoeg zo kunnen doen zoals ik het wilde. Dat ik ondanks de stress en tijdgebrek en intense vermoeidheid me heb verdiept in hoe een baby zich ontwikkelt, wat het nodig heeft, waardoor ik nu kan terugvallen op wat ik destijds tussen de bedrijven door geleerd heb.

Wat ik vanaf de eerste dag dat ik moeder werd al gevoeld heb, werd me nu weer duidelijk; volg wat je kind nodig heeft, dan kom je vanzelf uit bij wat jij nodig hebt.

Warme groet,
Anita



11

Financiële flexibiliteit


Foto: pexels.com / Jessica Lewis

In mijn nieuwsbrief van afgelopen maart schreef ik over de begintijd waarin ik mijn leven vereenvoudigde. In eerste instantie door mijn huis op te ruimen, maar ook door mijn financiën te vereenvoudigen en door te besparen.
Ik wilde loskomen van het opgelegde consumentisme, me niet meer steeds bezighouden met vergaren van spullen, maar me richten op eenvoudiger dingen in het leven. Tijd met mijn kinderen, ruimte voor mijn eigen ontwikkeling, familie en andere mensen om me heen.
Ik leerde dat ik veel zuiniger kon leven dan ik voor mogelijk had gehouden. Het gaf me het gevoel terug dat ik weer zeggenschap kreeg over mijn eigen leven. Dat niet adverteerders, marketeers overheid om anderen mijn uitgaven (en behoeften) bepaalden, maar dat ik die ZELF kon bepalen.

Het Dave Ramsey-peil

Heel concreet betekende al dat opruimen, besparen en zelf maken dat we meer geld overhielden. Hoewel onze buffer nog lang niet op het peil is die Dave Ramsey adviseert (3-6 maanden van je maandinkomen), is het al veel beter dan hoe het vroeger was.

Maar er gebeurde ook nog iets anders. Nog iets veel belangrijkers.

Ik werd minder nerveus.

Vroeger zou ik echt nerveus en angstig worden bij het idee dat ik mijn huis niet meer zou kunnen betalen of de gedachte iets kwijt te raken, ook als er geen reële dreiging was. Tegenwoordig ben ik daar veel zorgelozer over. Natuurlijk zou ik niet gedwongen ons huis willen verlaten en ik wil ook niet doen nonchalant over doen, maar ik zou het nu makkelijker los kunnen laten dan vroeger. Als het betekent dat ik daarmee mijzelf of mijn gezin door zwaar financieel weer heen zou trekken, dan zou ik al mijn huisraad en mijn huis verkopen als dat rust brengt.
Het is bezit, wat ik weer los kan laten als het nodig is. Het geeft een groot gevoel van vrijheid en flexibiliteit om te weten dat je los kunt laten.

Financiële flexibiliteit

De Corona crisis waarin we nu zitten treft iedereen. De een wordt heel hard getroffen en de ander merkt er nauwelijks iets van, maar het gaat ons allemaal aan.
We maken ons zorgen. Zorgen om onszelf, onze (mentale) gezondheid, ons bedrijf of ons inkomen, om ouders, om kinderen. Heel veel is onzeker en onduidelijk, maar we kunnen niet anders dan telkens meebewegen op de situatie zoals deze nu is. Ik merk dat ik me doordat ik de afgelopen jaren zoveel aandacht aan mijn financiële ontwikkeling heb besteed, ik me mentaal beter bestand voel tegen al deze onzekerheden.

Besparen en geld overhouden, een buffer opbouwen geeft je letterlijk financiële flexibiliteit. Financiële flexibiliteit geeft je een gevoel van rust, ook in tijden van crisis. Bij baanverlies. Of bij gedeeltelijk arbeidsongeschiktheid. Of als je in een uitzichtloze baan zit en je er van droomt om een opleiding te volgen. Maar het geeft je ook een flexibele geest, waarin je vrijer bent om om te gaan met de tegenslagen van het leven. Wanneer je weet hoe je financien er uit zien, wanneer je weet hoe je kunt besparen, waar je koopjes haalt, hoe je je spullen kunt repareren, hoe je alternatieven kunt bedenken, geeft dit je het gevoel dat je zelf regie hebt. Het maakt ons minder afhankelijk.

We zijn geneigd om vast te houden aan wat we hebben, aan wat bekend is. We houden er zelfs aan vast als datgene of diegene ons helemaal geen prettig gevoel geeft. Die baan waar we ons naartoe slepen, die vrienden waarbij we ons minderwaardig voelen, dat abonnement op die sportschool waar we niet naartoe gaan, die partner waarbij we ons niet gehoord voelen, dat tijdschrift wat elke maand op de mat valt, maar die we amper lezen. We houden er aan vast omdat het gevoel dat het ons geeft bekend is. Het is vertrouwd. Sterker nog, we gaan soms zelfs even controleren of dat ongemakkelijke gevoel er nog is. Gaan we toch weer naar die sportschool, omdat we nou eenmaal betalen, om te voelen dat het inderdaad niks voor ons is of om te voelen ‘zie je wel, je moet je er gewoon even overheen zetten’. Als we niet goed overweg kunnen met onze leidinggevende gaan we toch weer proberen het van een andere kant te bekijken en ons best te doen.

Ik merk dat opruimen en besparen mij anders in het leven doet staan. Ik kan veel eten zelf maken en ik kan daardoor alternatieven bedenken. Als het brood op is, kan ik bedenken hoe we met havermout of muesli ontbijt kunnen maken. Als dat op is, kan ik groentesoep maken. Ik zit minder vast in mijn eigen neuroses over hoe iets moet of hoort te zijn. Ik weet ook dat ik met veel minder inkomen toe kan, als het nodig is. Omdat ik alle uitgaven wel een keer onder de loep genomen heb en geconcludeerd heb dat uiteindelijk niks essentieel is. Als het nodig is, dan kunnen we met minder leven.

Ter illustratie: ik las een gefrustreerde reactie van een moeder die baalde omdat de supermarkt maar twee pakken melk per klant verkocht vanwege Corona-maatregelen. Maar zij had een gezin van 3 kinderen en die dronken allemaal melk (ik heb het niet over babyvoeding). Nu moest ze elke dag naar de supermarkt om nieuwe melk te kopen. En ze moest zelfs naar meerdere supermarkten. Fanatiek ging ze op zoek naar welke supermarkt het meeste kans op voorraad had en op welk tijdstip ze het beste kon kopen. Ze kon alleen maar denken aan melk kopen en melk die mogelijk uitverkocht zou zijn. Stel nou dat deze moeder niet zo vastzat in het idee dat er perse melk gedronken moest worden? Stel dat je de vrijheid van creativiteit in je hoofd had om het over een andere boeg te gooien en haar kinderen iets anders te laten drinken?

Financiële flexibiliteit hield dus voor mij meer in dan meer geld in de buffer. Het bracht me ook een gevoel van vrijheid. Dat gevoel, meer vertrouwen, minder krampachtig, kwam niet in een keer. Het klinkt nu als een logisch geheel, maar dat geheel ontvouwde zich in kleine stappen. Meditatie heeft me daar zeker bij geholpen. Wat ik door praktisch bezig te zijn bij mezelf ontdekte toen ik ging opruimen en besparen leerde ik echt begrijpen in de meditatieopleiding.

Praktisch aan de slag

Dit is wat ik deed – en wat jij ook kunt doen:

Ik ging mijn financiën in kaart brengen. Wat waren mijn uitgaven en inkomsten. Wat kon ik opzeggen. Welke verzekering had ik nodig en wat kon er goedkoper. Ik ging aankopen zo lang mogelijk uitstellen, ik kocht tweedehands in plaats van nieuw. Ik keek tussen de spullen die ik nog had wat ik kon gebruiken in de plaats van een nieuwe kopen voor wat zojuist kapot was gegaan.
Ik ging budgetten maken. Zei heel vaak nee tegen man en kinderen. Gaf de kinderen al heel jong zakgeld. Ik bedacht gratis uitstapjes en gratis vertier. Ik ging steeds meer zelf mijn eten maken. Omdat ik duidelijker voor ogen kreeg waarmee ik mezelf moest voeden. Gezond eten – geen bewerkt voedsel, kwaliteitsproducten, weinig suiker en snoep.

Ik maakte een plan en stelde doelen in een bepaalde volgorde: zorgen dat ik mijn verjaardagsgeld ook echt voor mezelf kan gebruiken. Kinderbijslag vrijspelen voor grotere opvoeddoelen en niet voor kinderkleding of -schoenen. Stel jezelf doelen in een bepaalde volgorde. Bijvoorbeeld eerst die €1000 sparen en daarna naar €5000.

Wees niet bang dat je te laat bent, geef jezelf niet de schuld dat je véél eerder had moeten beginnen, denk niet schuldbewust aan hoeveel buffer je had kunnen hebben als je al de afgelopen jaren zuinig was geweest. Denk aan wat je nu kunt doen. Begin nu. Zoek informatie, lees boeken, lees ervaringsverhalen. Maak jezelf wijzer.

Maya Angelou zei: 'Then when you know better, do better’.

Jezelf te onderwijzen, jezelf wijzer te maken, kun je ook doen door jezelf vragen te stellen:

Bijvoorbeeld:
Kan ik het met minder doen?
Welke zekerheid probeer ik te kopen met mijn verzekeringen?
Ik koop graag boeken/tassen/cadeaus/bloemen/schoenen/eten. Maar verlang ik werkelijk naar? Welk verlangen probeer ik te vervullen met het kopen van deze items?
Wie bepaalt waar ik wat aan uitgeef? Verdien ik genoeg? Geef ik veel weg?
Schuif ik beslissingen voor mij uit? En waarom?

Misschien dat deze corona crisis jou onrust bezorgt. Dat je het gevoel hebt dat je hier nog niet voldoende op voorbereid was. Misschien had je juist 2020 bestempeld als het jaar waarin je het allemaal eens goed op orde zou maken en voel je je nu overdonderd en weet je niet goed waar te beginnen. Weet dat elk begin een goed begin is. Met elke verandering die je doet, zet je een volgende in gang.

Warme groet,
Anita






7

Miskopen




Vroeger konden miskopen mij lang achtervolgen. Met gevoelens van schuld en van falen en pogingen er toch nog iets bruikbaars mee te doen.
Maar weet je....
het is al dat getob niet waard.

Zo kocht ik afgelopen weekend een leuke legpuzzel. Tweedehands. Bij een winkel van een kleine ondernemer voor wie ik sympathie heb en die ik in deze moeilijke Corona-tijd klandizie gun. Met gevaar voor eigen leven begaf ik mij in de publieke ruimte. Op gepaste afstand stond ik in de rij (een ander drong ook nog voor omdat de afstand tussen de wachtenden zo groot was....).

Ik verheugde me op een paar middagen puzzelen met de kinderen en deze puppies, maar wat bleek: vrijwel alle kant-stukjes ontbraken!
Wat een deceptie. Heb nog navraag gedaan, maar helaas geen achtergebleven zakje of bakje met kantjes.

Dus weg met die puzzel! Niet aan vasthouden (ook niet als je opruimvrienden creatieve suggesties doen om de overgebleven puzzel toch te gaan leggen en er dan zelf een nieuwe rand om snijden :-D )
Beter is om miskopen zo snel mogelijk uit je huis te verwijderen. Hoe sneller je er weer van af raakt, hoe minder pijn het doet. Want: het wordt toch niks met die miskoop. Nu niet en nooit niet. Dat geldt ook voor kleding die niet lekker zit, of in net-niet de goeie kleur, voor speelgoed wat prachtig is maar nooit mee gespeeld wordt, voor gereedschap dat bedoeld is voor gemak, maar alleen maar meer werk bezorgd, voor dat sporttoestel dat staat te verstoffen, voor dat dingetje wat zo duur was en-dus-zonde-om-weg-te-doen, voor dat item wat gerepareerd moet worden, maar wat je nu niet mist en eenmaal gerepareerd ook niet gaat gebruiken.

Heimelijk denk ik dat zo'n miskoop zelfs al eerder begint dan je denkt. Omdat je impulsief was, of omdat je je niet goed ingelezen hebt, of omdat je snel moest beslissen of omdat je een verkeerde behoefte vervulde. Want in het geval van deze puzzel heb ik op enig moment het echte nut niet meer gezien. Deze puppies leken me leuk en ik wilde wat doen voor deze onderneemster, maar later bedacht ik me dat het betekende dat ik speciaal voor deze puzzel een ritje moest maken en dat als ik echt die puzzelbehoefte wilde lenigen ik dat ook op een andere manier kon doen. Dus misschien word je met kleine signalen wel gewaarschuwd voor een miskoop?

Dat is mijn wijze raad voor vandaag.
Doe er je voordeel mee :-)

Lees hier welke 14 items je meteen weg kan gooien. 

Warme groet,
Anita

4

Mindfulness in tijden van crisis



Het zijn uitzonderlijke tijd. Onzeker. Zorgelijk. Beangstigend. Het vraagt heel veel van ons.

Voor velen geldt dat ze vanuit een leven met allerlei activiteiten en bezigheden buitenshuis, nu de dagen thuis doorbrengen. Met kinderen die niet naar opvang of naar school gaan, met thuiswerken. Of misschien zit je juist zonder werk thuis, omdat je werk is weggevallen. Misschien ben je ziek thuis. Of moet je juist extra uren werken omdat in jouw vak het nu razend druk is.

Hoe moet je dat allemaal doen? Kinderen bezighouden, begeleiden met huiswerk, iedereen voelt wel de noodzaak om kinderen niet hersenloos te parkeren voor schermen. Maar niet iedereen is meteen bedreven in home-schooling. 

Misschien verlang je naar hoe je leven een week geleden nog was of tel je de dagen af naar wanneer alles weer normaal is. Zodat je weer tijd voor jezelf hebt.

Onwillekeurig moet ik terugdenken aan de eerste jaren van mijn moederschap. Ik merkte toen al snel dat het grootbrengen van kinderen niet een tijdelijke fase is waar je doorheen moet, totdat het weer normaal is. Het is een onderdeel van mijn leven, zowel van mijn fysieke leven als van mijn geestelijk leven.

Toen – en nog steeds – hoorde ik zoveel moeders zeggen dat ze graag wat tijd voor zichzelf wilden hebben. Maar dat begrip ‘tijd voor mezelf’ was nogal rekbaar had ik inmiddels ontdekt. Er was namelijk een zee aan tijd te vinden terwijl ik met de kinderen bezig was.

Tijd doorbrengen met je kinderen is niet tijd die je afhoudt van wat je werkelijk te doen hebt. Het is andere tijd. Ik merkte dat het beter ging wanneer ik me overgaf aan wat de kinderen op dat moment van me vroegen. Ook al was ik bezig met iets anders. Of kwam het mij niet uit. Een luier verschonen. Een kriebelliedje op hun buik. Een banaan met ze eten. Even met ze op schoot zitten en een versje zingen. Of samen Jan Huigen in de ton doen. Knutselen of een puzzel leggen. Een hut bouwen. Eten inpakken voor een picknick in de tuin. Tien minuten voorlezen. Hun rug of hun voeten wrijven als ze de slaap niet konden vatten.
Wanneer ik er tegen vocht, als ik er bij weg wilde, dan leverde dat alleen maar frictie op.

Want alle tijd is jouw tijd. 

Ik wil overigens niet zeggen dat dat altijd makkelijk was. Integendeel. Maar ik voelde me zelf op zo’n moment wel altijd beter bij. Kalmer. Vreugdevoller.

Meer lezen: Ik schreef meerdere artikelen over Tijd. Bijvoorbeeld over ritme versus stramien.

Ik werk nu thuis. De man werkt thuis. De kinderen zijn ook thuis. De ene dag gaat dat makkelijker dan de andere dag.
Net als jij vraag ik me af hoe lang dit gaat duren. Tegelijk weet ik dat ik dat niet moet doen, me dat afvragen. Dan ben je teveel bezig met de toekomst. En dat geeft onrust en leidt af van de dingen die ik in het nu juist met aandacht zou kunnen doen. Bovendien besef ik me ook dat er vele andere mensen zijn die altijd al in crisis, isolement of onzekerheid leefden.
In plaats daarvan probeer ik me voor te stellen dat dit mijn nieuwe leven is. Het nieuwe leven voor iedereen.

Kan ik mijn kinderen helpen met huiswerk zonder te denken aan de mails die in mijn mailbox wachten op antwoord?
Kan ik dit stukje schrijven en mijn gedachten alleen maar houden bij wat ik wil zeggen of laat ik me afleiden door mijn telefoon of door huiselijke taken?

Lees hier Het leven zelf is onze mooiste loopbaan

Ik kreeg deze week het boek Het wonder van mindfulness toegestuurd van uitgeverij Ten Have en dit boek beschrijft precies het thema wat ik hierboven benoem. Het wonder van mindfulness is de klassieke meditatiegids van Thich Nhat Hanh. Het is oorspronkelijk geschreven als een soort lange brief aan broeder Quang aan de School of Youth for Social Service (opgericht door Thich Nhat Hanh). Het leest als een reeks van memo’s waarin praktische adviezen gegeven worden hoe de lessen te geven. Over ademhaling en aandachtig zijn in het moment. Thich hamert op het belang om een versnipperd gevoel te voorkomen. Dan ben je nooit mindful. De herhalingen in de brieven hebben iets geruststellends en de oefeningen zetten meteen aan om ze ook te doen. 

Het is niet zo dat mindfulness je een zorgeloos leven bezorgd. Maar het stelt je in staat om je leven te ‘beleven’ in het moment. Het is ook niet zo dat mindful zijn meteen lukt. Ook ik moet blijven oefenen, zelfs na al die jaren mediteren. Het wordt weliswaar meer een onderdeel van je dagelijks leven, meer een deel van je eigen natuur, maar het leven vraagt zóveel van ons dat het ons er ook steeds weer uit haalt. Van de week oefende ik mindful zijn op het snoeien van de heg. Routine klusjes willen nog wel eens het effect hebben dat je allerlei andere klussen te binnen schieten. Dan ben je alsnog niet met de klus zelf bezig. Dus richtte ik me op het snoeien zelf. Niet op het moment dat het af zou zijn.

Observeer nu in deze tijd van crisis of je mindful kunt zijn en als er weer andere tijden aanbreken kijk of je het kunt onderhouden. Kun je zowel mindful zijn in tijden van stress als in tijden van kalmte?

"Mindfulness is levend gewaarzijn: waar mindfulness is, is leven en daarom is mindfulness ook de vrucht."


Warme groet,
Anita


1

Wat je kunt leren van een samenleving die tot stilstand is gebracht


[gewoon een foto van een paar leuke krokussen. Omdat ik geen andere bijpassende foto wist]

Het coronavirus houdt ons in zijn greep en is beslist ontwrichtend te noemen. De hele samenleving werd door elkaar geschud en is nu tot stilstand gebracht.

De sluiting van scholen zat er aan te komen, de oproep om thuis te werken als het kon was te voorspellen en het sociale leven zou tot een stilstand moeten komen. Die aanloop naar de sluiting maakte me heel onrustig. Wat zou er besloten worden, wat wilde ik zelf besluiten? Hoeveel voorraad haalde ik in huis? Met welke scenario’s moet ik rekening houden? Allemaal gezond thuis zitten? Of scenario allemaal ziek thuis zitten?

Hoe ontwrichtend de uitbraak van het corona virus ook is, er schuilen ook lessen in.
Gaandeweg merkte ik dat mijn dagelijkse leven er helemaal niet zo veel anders uit zag. Ik heb zelden of nooit een avondactiviteit. Wij gaan wel eens een weekend weg – zo had de echtgenoot een verrassingsweekend vanwege onze trouwdag georganiseerd - dat gaat nu niet door. Dat is sneu, maar niet hartverscheurend rampzalig. Ik had me aangemeld voor een 3 daagse training bij mijn meditatieschool, maar na 1 dag voelde ik me er niet meer comfortabel bij – ook al waren we maar met een kleine groep en een algehele stop op sociale bijeenkomsten nog niet was afgeroepen. Jammer van het geld, maar dat is een verlies dat ik maar moet nemen.

Kortom, ik heb gewoon een heel saai leven :-).

Ik ben er aan gewend om niet elk weekend met betaalde entertainment te vullen. Mijn uitjes draaien voornamelijk om bezigheden van de kinderen – voor hen is het een grotere aanpassing nu dat allemaal is weggevallen. Een andere bezigheid van mij is boodschappen halen en dat probeer ik zelfs te beperken, want ik heb een hekel aan boodschappen doen (ook online). Ik ben blij dat ik dankzij jarenlang budgetteren en consuminderen extra kosten die wij nu maken kan opvangen. Vooralsnog verandert er niets aan ons inkomen, maar het stelt me gerust om te weten dat wij het ook zouden kunnen redden met extreem veel minder. Puur omdat ik al onze uitgaven wel een keer onder de loep heb genomen en ik weet dat uiteindelijk niks essentieel is.

Deze tijd van crisis legt structuren bloot die anders niet zichtbaar waren, omdat ze ondergesneeuwd waren door meer-meer-meer en genieten met een grote G. Nu is zichtbaar welk werk essentieel is om een samenleving draaiende te houden en dat is zorg, voedsel, afvalverwerking, omzien naar elkaar.

Lees hier wat ik eerder schreef over structuren. 

Als je altijd al eenvoudiger wilde leven, maar het voor je gevoel op een of andere manier nooit helemaal van de grond kwam, of wil je jezelf uitdagen om dat ene zelfvoorzienende te proberen wat je tot nu toe niet aandurfde, dan is deze tijd een uitgelezen kans.

Nu is het tijd om na te denken over welke vaardigheden je kunt of wilt gaan ontwikkelen. Vaardigheden die je helpen om zelfredzamer te worden. Massaal wordt er toiletpapier gehamsterd, maar hebben we wel enig idee wat we daadwerkelijk verbruiken in een periode van twee weken? En wat hebben we naast toiletpapier nog meer nodig voor een periode van twee weken? Maak een inventarisatie om dit uit te zoeken.

Breng je nu je avonden niet meer in de sportschool of bij vrienden door, maar heb je tijd thuis te doden?

-Leer hoe je het haar van je kinderen of partner kunt knippen. Youtube is your best friend.
-Leer hoe je zelf radiatoren kunt ontluchten of hoe je je cv optimaal instelt. [hier lees je meer]
-Begin met het verzamelen van recepten. Probeer eens om zelf pizza te maken i.p.v. bestellen. Of patat, of pita broodjes.
-Zoek uit hoe je eigen nagels kunt verzorgen.
-Zet je uitgaven en inkomsten op een rij.
-Ga je eigen ramen wassen.

Of lees meer goeie ideeën bij Noordse Eenvoud.


Wat doe je met je tijd nu je geen afleiding hebt van avondvullende activiteiten als sport, uitgaan, verenigingen? Welke activiteiten mis je daadwerkelijk en welke mis je eigenlijk niet wezenlijk?
Ontdek hoe je waardevolle tijd met je kind thuis aan de keukentafel door kunt brengen, i.p.v. het mee te nemen naar vermaakparken.
Kijk eens naar welke bedrijven jouw geld toegaat. Is dat Ome Ali of Amazon-knijp-schrijvers-en-magazijnpersoneel-af? Of zijn dat ondernemers uit jouw directe omgeving die nu kopje onder dreigen te gaan?

Op het eerste gezicht lijkt het dat door de Corona-situatie alles wat belangrijk was is weggevallen, maar eigenlijk wordt juist het echt wezenlijke nu pas goed zichtbaar.

Pas goed op jezelf en op de mensen om je heen.
Warme groet,
Anita


5

Hoe bereik je een bewuster leven



Soms zit ik in een periode dat ik denk ‘ik geef het op’, of ‘laat allemaal maar zitten’ en ‘waar doe ik het allemaal voor’. Tijdens deze periodes lijken de dingen die eerder zo belangrijk voor me waren opeens niet zo belangrijk meer. De zelfgemaakte koekjes zonder toevoegingen maken plaats voor Indische cake (oooh mama, wat is deze lekker! Koop je er nog een?) Spaarzaamheid maakt plaats voor laissez-faire. Zorgen om het milieu en plastic soep maken plaats voor ‘na mij de zondvloed’ en ‘we zijn toch al verloren’. Schrijf-zin maakt plaats voor schrijf-blokkade. Spiritueel groeien? Ach wat, ik wil gewoon slapen.

Dit overkomt me overigens altijd in drukkere tijden. Dan lijkt het eenvoudiger leven ver te zoeken. Plannen lijken niet van de grond te komen, goeie gewoontes maken plaats voor oude gewoontes en een algeheel gevoel van falen en me erbij neer willen leggen overvalt me.

[In mijn artikelen gebruik overigens de termen eenvoudiger leven, bewuster leven, minimalistischer leven, duurzamer leven een beetje door elkaar, afhankelijk van welk aspect in een bepaalde periode voor mij het meest actueel is.] 

Toch gaat zo’n fase ook weer voorbij. Het gaat zelfs steeds sneller voorbij, naarmate ik mijn leven meer en meer inricht zoals het voor mij goed voelt. Het verschil met vroeger is dat ik me nu veel bewuster ben van wat er precies gebeurt in de momenten dat ik van mijn koers afgeraakt ben. Ooit begon dit proces van bewustwording met een vaag gevoel van ‘dit moet anders’, maar kon ik er nog geen handen en voeten aan geven. Dat leerde ik stap voor stap, zoals je de afgelopen jaren hebt kunnen lezen :-).

Ondanks dat ik nu soms afdwaal van mijn koers, voel ik me niet meer zo stuurloos. Ik weet inmiddels hoe ik me kan herpakken. Zo kom ik toch steeds weer uit bij wat ik het liefst doe, wat voor mij wezenlijk is. Wat eerst lijkt alsof ik van mijn pad afdwaal wordt eerder een bevestiging van wat voor mij als juiste koers voelt. Van die zijwegen en afdwalingen heb ik weer wat geleerd en ik vervolg weer met nieuwe kennis mijn eigen weg. Ik heb weer even ervaren hoe ik het NIET wil en dat geeft me uiteindelijk meer bevestiging in wat goed voelt voor mij.

Bewustzijn van het pad

Onlangs ging ik naar een workshop over de De Overgang bij Aukje van Natuurwijze. Zulke dagen zijn zalf voor mijn ziel. Iedereen mocht een kaart trekken uit het kaartendeck De wijsheid van de vrouwelijke ziel. Op mijn kaart stond:

Bewustzijn van het pad
Als ik het oprecht vraag, word ik altijd teruggeleid naar het juiste pad voor mij en mijn centrale doel. 

Het had niet actueler kunnen zijn.

Verbind de punten

In de dagen daarna moest ik opeens denken aan die tekeningen waarbij je de punten verbindt. Eerst is de afbeelding nog onduidelijk, de brij getallen heeft nog geen vorm.
Als je begint zie je nog niet wat het moet worden, maar je begint bij het begin en doet de volgende stap. Soms maak je de verkeerde connectie, maar al snel keer je weer terug naar de doorgaande lijn. En op een gegeven moment wordt het totaalplaatje zichtbaar. In het begin gaat het verbinding maken ook nog wat langzaam en aarzelend, maar naarmate je vordert neemt het vertrouwen toe en kun je het afmaken.




Naar een bewuster leven

Misschien komt dit fenomeen van terugvallen in oude gewoontes je bekend voor. Misschien zit je aan het begin van je zoektocht en voelt het alsof je in het duister tast. Of voel je je zelfs wat hopeloos.

Onderzoek waar je nu staat in je leven. 
Waar besteed ik mijn tijd aan? Aan wie besteed ik mijn tijd? Waar besteed ik mijn geld aan? Wat krijg ik er voor terug? Het hoeft niet op een weegschaal, maar onderzoek of datgene wat je nu doet nog steeds past bij waar je naartoe wilt. Draagt het bij aan hoe jij je leven voor je ziet? Wat heb je nodig om de persoon te zijn die je wilt zijn?

Met elke stap die je neemt groeit je bewustzijn. Je bewust worden van waar je je geld aan uit geeft, maakt je bewust van wat jij zelf verdient. Het maakt je bewust van je eigen waarde. Koken met biologische producten maakt je bewuster van je eigen lijf en welke voeding jij het geeft. Minder spullen in je leven maakt je bewust van de ruimte die het inneemt en ten koste waarvan dit gaat.

Schrijf het op voor jezelf. Maak een lijst met aan de ene kant de dingen die je nu doet, maar eigenlijk niet meer zou willen doen. En een lijst aan de andere kant met de dingen die je het liefste wel zou doen, maar die je desondanks niet doet.

Wanneer je het gevoel hebt dat je bent afgedwaald, pak je je lijst erbij en kijk je welke stappen je hebt kunnen zetten. En welke volgende stappen je wilt gaan zetten.


Lees ook: terugkijken is minstens zo belangrijk als vooruit kijken. 


Warme groet,
Anita

3

Wat is een normaal boodschappenbudget?



In de bespaargroepen op fb waar ik in zit komt regelmatig de vraag voorbij ‘wat geven jullie uit aan boodschappen?’ Vaak komt deze vraag in combinatie met het bedrag wat de vraagsteller er zelf per maand aan uitgeeft en: ‘is dit een normaal bedrag?’

Op die vraag komen heel veel verschillende antwoorden. Wat voor iemand een normaal bedrag is, hangt tenslotte van heel veel factoren af. Niet alleen het aantal personen in je huishouden, maar ook leeftijd van de gezinsleden, diëten en uiteraard hoeveel je te besteden hebt spelen een rol. Kortom, wat een ander uitgeeft zegt niet zoveel. Het geeft je hooguit een richtlijn.

Wat belangrijker is, is dat zo’n vraag door iemand gesteld wordt met een reden gestel. Zo’n vraag stel je alleen maar als je voor je gevoel teveel uitgeeft aan boodschappen. En dat is een heel mooi uitgangspunt om eens te bekijken wat voor jou een reëel boodschappenbudget is. Ik herken dat, omdat ik dat ooit ook bij onze eigen uitgaven voor boodschappen heb gedaan.

Dit is hoe ik een aantal jaren geleden te werk ging:

Tel op hoeveel je de afgelopen maand aan boodschappen hebt uitgegeven

Hiervoor koos ik een normale maand, dus niet een maand met feestdagen of verjaardagen. Het ging om boodschappen bij de supermarkt, bij de bakker, op de markt of bij de slager. Je kunt dit voor de duur van 2 a 3 maanden doen, zodat je een indicatie hebt of dit een beetje vergelijkbaar is. Dit bedrag werd mijn richtlijn. Ik had nog geen mening over of ik het normaal, teveel of weinig vond! Dit was blijkbaar het soort boodschappen die wij in huis haalden.

Stel een maximum in

Vervolgens ging ik een plafond instellen. De uitgaven moesten binnen dat bedrag blijven. Ik hield het wel een beetje uitdagend en rondde het af naar beneden. Stel je hebt uitgerekend dat je €537 per maand uitgeeft. Dan is het een mooie uitdaging om het maximum op €500 te zetten. Nu heb je je budget vastgesteld.

Bepaal welke boodschappen binnen je budget vallen

Dit is een heel belangrijk onderdeel van het budgetbepalen! Besluit voor jezelf wat jij vindt dat er van dit boodschappengeld betaald moet worden. Voorbeelden:
Etenswaren
Vlees
Brood
Batterijen
Toiletpapier
Kapper
Drogisterij artikelen (denk aan shampoo, maar ook luiers en zelfzorgmiddelen bij huis-tuin-keuken kwaaltjes)
Eten voor huisdieren

Wat voor de een logischerwijs bij het boodschappengeld hoort, is dat niet altijd voor een ander. Ik heb bijvoorbeeld drogisterij artikelen wel binnen budget, maar kapper niet. Maar ik weet van anderen dat zij wel de kapper van het boodschappengeld betalen. Als vindt dat de kapper binnen het budget hoort, dan tel je de uitgaven van die proefmaanden (zie eerste stap) er bij op.

Het is heel belangrijk om te bepalen welke boodschappen binnen je budget vallen, omdat je op een reëel bedrag moet uitkomen. Als ik even weer die FB bespaargroepen erbij haal, dan stond ik soms versteld van de lage maandbedragen die mensen hebben. Later kwam ik achter komt dat ze een paar keer per jaar groot inslaan in Duitsland en deze bedragen niet meetellen. Of dat drogisterijartikelen niet meegerekend worden. Dan wordt het toch opeens een hele andere rekensom en kom je misschien wel op hetzelfde bedrag uit. Want dat je het niet meetelt met je boodschappenbudget, betekent immers niet dat je die koste niet hebt ;-).

Onthou dus ook dat wanneer een ander jou trots vertelt dat ze per week maar €60 aan boodschappen uitgeven en jij je in een hoekje wilt zitten schamen over jouw mega uitgaven, dat het kan betekenen dat een ander drogisterij artikelen en huisdier of zelfs toiletpapier en aardappelen niet meerekent.

Daag jezelf uit

Om binnen budget te blijven zullen sommige maanden een uitdaging zijn. Bijvoorbeeld in de maanden waar een verjaardag valt. Ik heb regelmatig producten weer teruggelegd omdat een ander artikel belangrijker was. Liever toiletpapier dan een blok kaas :-). Binnen budget blijven kan ook betekenen dat je van een artikel niet het duurdere voordeelpak koopt, maar het kleinere pak. Je zult zeggen dat je dan teveel betaald voor een artikel, maar als je altijd binnen je budget blijft ben je nooit te duur uit. Kwestie van omdenken ;-) Wanneer ik €10 over had in mijn budget dan kocht ik van dat 10tje bijvoorbeeld nieuwe batterijen. Maar ik heb ook wel mijn apparaten thuis afgestruind op nog werkbare batterijen, om maar geen nieuwe te hoeven kopen. Het is leuk om jezelf hierin een beetje uit te dagen, de grens wat op te rekken en creatief zijn met wat je nog hebt. Ook leerde ik om heel veel producten zelf te maken. Van vanillesuiker tot vaatwaspoeder. Van hoestdrank tot het inmaken van ananas.

Maak je budget rekbaar

Nu komt het leukste: probeer hoe rekbaar jouw budget is. Daag jezelf uit om steeds meer van het budget te kopen of schroef je budget met kleine stapjes omlaag. Denk aan €5. Kijk waar jouw eigen grens ligt. Ik ging bijvoorbeeld een keer dezelfde boodschappen bij de Aldi halen die ik normaal bij de AH bestelde. Gewoon om te kijken wat ik dan aan geld kwijt zou zijn. Ik heb niet naar ingrediënten van de producten gekeken of naar voedingswaarde. Als ik bij de AH bio ketchup had gekocht, dan kocht ik bij de Aldi gewoon ketchup. Waar ik bij de AH €110 kwijt was, moest ik bij de Aldi €70 afrekenen! Dat was echt een flink stuk goedkoper, dat had ik eerlijk gezegd niet verwacht.
Ging ik het daarna weer doen? Uiteindelijk hecht ik meer belang aan voedingswaarde van wat ik eet en of de ingrediënten een beetje op echt eten lijken, dan het geld. Daarom ga ik niet elke maand boodschappen halen bij de Aldi. Maar ik neem de ervaring wel mee: ik weet nu dat het kan en als ik deze besparing ooit in moet zetten dan weet ik wat het me oplevert.

Pinnen of contant betalen?

Er zijn mensen die het liefst contant betalen en er zijn mensen die alles pinnen. Zelf pin ik vrijwel alles. Dan hoef ik niet de bonnetjes te bewaren, ik zie alles op de afschriften. De liefhebbers van contant voor boodschappen hebben vaak een systeem waarbij ze aan het begin van de maand/week het budgetbedrag pinnen en dit verdelen in enveloppen. Voor mij persoonlijk werkt het contante systeem niet; als ik contant in de portemonnee heb, ben ik sneller geneigd toch dat ene lekkere potje honing op de markt te kopen. Met pinnen ben ik terughoudender. Een ander is juist terughoudender met contant. Kijk eerlijk naar hoe jij hierin bent en kies de methode waarmee je het langst met je geld kunt doen ;-).


Nog een paar extra tips: 

-Maak een boodschappenlijst, het is een open deur, maar het is echt waar. Als je je lijstjes een beetje bijhoudt, kun je er zelfs een standaardlijst uit samenstellen.
-Denk na over een weekmenu. Je kunt een strakke weekplanning aanhouden en per dag kiezen wat je eet, of je kunt een globale planning aanhouden; welke groente in de koelkast moeten op en in welke volgorde.
-Sommige mensen vinden het handiger om per week te rekenen. Ik blijf zelf een beetje geprogrammeerd op dat maandbudget, ook al zie ik voordelen voor een weekbudget.
-Gebruik een bankrekening voor boodschappen en een andere bankrekening voor vaste lasten. Ja, het kost je misschien extra aan bankkosten, maar het werkt vele malen overzichtelijker. Als je alleen woont dan speelt dit misschien minder omdat jij de enige bent die baas is over de rekening, maar toch geeft het meer overzicht en inzicht wanneer je kleine (boodschappen)betalingen van de ene rekening doet en de vaste lasten van een andere rekening laat gaan. Doet je partner ook boodschappen? Vraag een tweede pas aan. Spreek wel duidelijk af welke boodschappen er van betaald moeten worden en welke niet.

Dit was mijn aanpak voor het maken van een passend boodschappenbudget. Een passend budget, zonder dat je jezelf hoeft te vergelijken met een ander en zonder dat je het soort boodschappen drastisch hoeft te veranderen (als je dat niet wilt veranderen tenminste). Met een passend boodschappenbudget hou je grip op je variabele uitgaven.

Veel succes gewenst en ik hoop dat je hiermee uit de voeten kunt.

Warme groet,
Anita




11

In beweging komen



De donkere maanden zijn bijna voorbij. Aan de tijd van introspectie komt bijna een eind. En dat is te voelen. Tijdens de donkere maanden leef je meer in je innerlijke wereld en moet je zelf het licht brandend houden. Als je je dromen hebt bijgehouden van de 12 heilige nachten ben je extra gericht geweest op wat er in je binnenste leeft. Nu de dagen weer langer gaan worden past het niet meer om naar binnen te keren. Dan komt de drang om meer de buitenwereld in te gaan. Er komt een gevoel dat er wat moet veranderen.

Zin in verandering

Ik voelde dat ook. Ik vond dat navelstaren wel even genoeg en kreeg zin in verandering. Vond dat ik veel te vaak de auto pakte i.p.v. de fiets. Ik voelde me lusteloos en futloos, dus ging ik vaker voor gemak. Helemaal als ik op pad moest met de meiden, dan schiet het met de auto net even wat sneller op. En vaak combineer ik boodschappen in één ritje (supermarkt, sport/activiteit, schoenmaker, bibliotheek) die wel haalbaar zijn in één middag met de auto, maar niet op de fiets. Maar toch, ik vond dat het gemak vaker voorkwam dan ik wilde. Ik vond ook dat ik beter op mijn eten moest letten, zoals ik had gedaan toen ik radicaal mijn suikerinname schrapte. Mijn lijf liet me aan alle kanten weten dat dit goed voor me zou zijn. Yoga zou me ook goed doen, want ik ga steeds krommer lopen. En mediteren zou ook goed zijn voor de innerlijke knopen. Alleen of met een groepje. Dat groepje waar ik mee begonnen was, maar al weer gepauzeerd stond, te wachten op ‘het goeie moment’. Allemaal hartewensen en goede voornemens. Maar het was of ik niet uit de startblokken kwam.

Toverhazelaar

Toen zag ik het bericht van Natuurwijze over de toverhazelaar. Dat de toverhazelaar begint te ontluiken en je uitnodigt om in beweging te komen. En toen wist ik het opeens. Want als er een ding is dat ik geleerd heb in de afgelopen jaren van opruimen en minimaliseren (en al die andere onderwerpen die hier aan bod komen) is dat het juiste moment om te beginnen zich niet altijd klip en klaar laat zien. Je hoeft niet te wachten tot een vrije dag om te gaan opruimen. Of eerst een opbergsysteem aan te schaffen. De omstandigheden hoeven niet optimaal te zijn, soms moet je gewoon beginnen. Begin Ergens. Begin met een willekeurig kastje, doosje. Begin op een willekeurige dag. Begin met 2 minuten of begin met 10 minuten. Begin met het in kaart brengen van je financiën. Gewoon op de achterkant van een envelop, als je die toevallig bij de hand hebt. En begin telkens weer opnieuw als dat nodig is. Zet jezelf in beweging en er komt iets op gang. Misschien is het niet in een keer goed, maar door een stap te zetten heb je een herinnering gemaakt waardoor het de volgende keer weer makkelijker gaat. Je lijf onthoudt het als het ware.

In beweging komen

Ik had zin om in beweging te komen. Letterlijk. Ik stuurde een vriendin een appje of zij zin had om te wandelen. We spraken af op zaterdagochtend nog vóór half 9 omdat dat het enige moment was waarop we allebei konden. En we vonden het een geweldig idee! Soms moet je jezelf in beweging brengen. Ook al voelt dat aanvankelijk als tegennatuurlijk of met weerstand. Maar daarna gaan de sappen wel weer stromen.

De natuur is wat dat betreft elke keer weer leerzaam. Hoe langer ik leef met de seizoenen, hoe beter ik de dingen ga begrijpen. Het voorjaar is eigenlijk als opnieuw geboren worden. Die voorjaarsbollen in de grond die wurmen zich een weg naar boven. Dat valt ook niet mee, door al die lagen heen te werken. En een geboorte gaat ook altijd gepaard met een mate van weerstand. Het is een les uit de meditatie; precies daar waar het schuurt, waar de frictie zit, waar de weerstand zit, daar zit de grootste groei.

Warme groet,
Anita


Kruidenkaart van Marjanne Huising



12

Zelf maken: chocolademelk


Kant-en-klaar producten hebben een heel vreemd effect op de mensch. Ze wekken de suggestie dat er heel bijzondere ingrediënten in zitten die alleen in een fabriek, in de juiste samenstelling en onder de juiste condities gemaakt kunnen worden. Maar dat is in veel gevallen helemaal niet zo. 

Heel lange tijd dacht ik niet echt na over wat er in de producten zat die ik kocht. Met sommige producten was ik opgegroeid en nou ja, het lag in de winkel, dus het zou wel goed zijn. 

Toen ik een paar jaar geleden serieuzer ging kijken naar wat er allemaal in zo'n verpakking zit, bekroop mij een gevoel van onrust. Wilde ik dat allemaal in mijn lijf hebben?
Tegelijk ontdekte ik dat er meestal niet zoveel bijzonders is aan kant-en-klaar producten. Waar gaat het nou vaak om? Een pot pastasaus is uiteindelijk niet meer dan tomaten (als je wilt kun je die in pak of blik kopen) met kruiden, beetje knoflook en groenten naar keuze. Als je dat eenmaal doorziet, gaat er een wereld aan zelf-maak-eten voor je open. 

Instant choco mix is ook zo'n voorbeeld. Je kunt het ook heel simpel zelf maken. 

Afgelopen Kerstmis maakte ik voor onze meiden een pot instant chocomix als cadeautje onder de kerstboom. De mokken voor erbij kocht ik in de kringloop, samen voor €0,50. 

100 gr. cacaopoeder
100 gr. poedersuiker
snufje zout

Niet vergeten dat je ook melk nodig hebt!

Op de pot schreef ik hoe onze meiden zelf een beker chocolademelk kunnen maken: melk afmeten door het in de mok te gieten. Melk in een pannetje overgieten. Eetlepel chocomix erbij, roeren en verwarmen. Sindsdien staan ze regelmatig aan het fornuis om voor zichzelf een beker warme chocomelk te maken. 

Vroeger maakte ik het uit de losse pols, maar ik vind het makkelijker gemixt in een pot. 
Je kunt per keer chocolademelk maken, maar met een pot choco mix in huis is de suiker en cacao al gemixt en gewogen. 

In een pot past bovenstaande hoeveelheid. 

Warme groet in koude dagen
Anita








12

Ritme, routine en discipline


Toen ik begon met eenvoudiger leven, had ik geen vastomlijnd plan, maar wilde ik vooral Minder van Alles. Mijn dag en taken werden gedicteerd door het ritme van mijn kinderen, de verplichting van mijn werk, het werk van de echtgenoot en huishoudelijke en sociale bezigheden. Ik was vooral bezig met het ritme van anderen en had geen aansluiting meer met mijn eigen ritme.

Ritme

Dus ging ik op zoek naar wat mijn eigen ritme was. Zoals ik al zei had ik geen vastomlijnd plan, maar het opruimen en dingen weglaten was een goed begin. Vervolgens ging de zoektocht verder. Ik onderzocht waar ik naar verlangde en wat me daarin tegenhield. Ik verdiepte me in het ritme van de maan. Hield mijn slaappatroon bij. Ik ging het ritme van de seizoenen volgen. Hoe kon ik daar van leren? Ik ging mijn menstruatiecyclus nauwkeuriger bijhouden en zag vervolgens patronen in mijn gemoedstoestand. Ik zag steeds duidelijker hoe alles in mijn lijf zich in een bepaalde volgorde voltrok.

Mijn fascinatie voor ritme was eigenlijk al eerder begonnen met de geboorte van onze dochters. Ik was simpelweg geboeid door hoe pasgeboren kinderen, op de aarde zonder besef van tijd  - ze kunnen immers nog geen klok kijken - toch min of meer vanzelf het dag- en nachtritme aannamen. Ik vond het over het algemeen ook vrij makkelijk om het ritme in opgroeien van de kinderen te volgen. Het was zo heerlijk basaal, zo basic. Van leren eten, tot leren kruipen, tot leren kennen van het eigen lichaam door het vastpakken van de handjes. Dat alles in een bepaalde volgorde ontwikkelde fascineerde me en het maakte dat ik mijn eigen ritme (of het gebrek daaraan) ook duidelijker voelde.

In die tijd las ik veel over ritme en tijdsbeleving. O.a. ritme van Marli Huijer, waar uitgebreid ingegaan wordt op ons interne ritme. Wat leek me dat heerlijk om helemaal mijn eigen ritme te kunnen volgen! Daar fantaseerde ik graag over. Ik stelde mezelf de vraag: wat zou ik doen als ik inderdaad thuis was en ‘vrij’ om mijn dag in te delen? Onwillekeurig vroeg ik me af of ik het nog daadwerkelijk zou kunnen; doen wat uit mezelf komt. Ergens geduldig aan werken, zonder onderbrekingen. Of zou ik inmiddels zo geprogrammeerd zijn dat ik alleen maar wat doe omdat het nodig is of omdat een ander dat vraagt i.p.v. dat het uit eigen wil en uit eigen interesse komt? Zouden de dagen voorbij glijden met goeie voornemens en intenties, maar zou er in de praktijk niks uit mijn handen komen? Omdat het morgen ook nog kan? Of omdat er niemand op zit te wachten? Zouden mijn dagen rommelig en ongeorganiseerd worden?

--> Interessant leesvoer is over het circadiaan ritme. Dit is het biologisch ritme dat ook wel slaap-waakritme genoemd wordt.

Routine

Al snel realiseerde ik me dat een mens aan alleen het interne ritme niet genoeg heeft. De mens heeft een vorm van houvast nodig. Een kader waarin we doen wat we moeten doen. Het is niet voor niks dat er zo veel belangstelling is voor de ideale huishoudroutine. Al generaties lang en wereldwijd.

Routines geven houvast. Als je elke dag wakker wordt en je moet bedenken wat je ook al weer moest doen; opstaan, plassen, ontbijten, tanden poetsen etc. Dan zouden we kapot zijn aan het eind van elke dag. Je moet nu eenmaal bepaalde routines hebben. Handelingen die je doet zonder dat je er bij na denkt. Routines die simpelweg gedaan moeten worden. Jas aan de kapstok, was in de wasmand. Sleutels op dezelfde plaats. Wc schoonmaken. Deuren op slot draaien. Huisdieren te eten geven. Iedereen die deze routines niet heeft, weet hoeveel werk hij/zij zichzelf bezorgd.

In het boek Ritme beschrijft Marli Huijer de routines van monniken. Zij hadden tot op de 5 minuten een planning voor de dag. Niet alleen taken werden ingepland, maar ook vrije tijd.
Ik las een aantal boeken over Nederlandse vrouwen die als dienstmeisje in de huishouding werkten. Ook deze dagen en weken vulden zich met een strakke routine. Alles had een volgorde. Elke dag had zijn vaste terugkerende bezigheden. Velen van hen die op deze tijd terugkijken kunnen nog opsommen wat er op welke dag van de week gegeten werd.

Maar wat zorgt er nou voor dat je je ook houdt aan die routines? Elke dag FlyLady, elke dag wandelen in de buitenlucht, flossen, mediteren, diëten. En wanneer worden ritme en routine een stramien waar we vervolgens weer los van willen komen? Als we in vrijheid onze dag mogen invullen en ons eigen ritme mogen volgen, wie zegt ons dan nog dat we die routines moeten volhouden? Vervallen we tot ledigheid en ijdel tijdverdrijf?.

Discipline

Gaandeweg merkte ik dat er meer voor nodig is dan het innerlijke ritme of een routine om te leven in vrijheid. Namelijk discipline. Wat klinkt dat lekker tegenstrijdig. Vrijheid en discipline. Discipline is een woord waar we verre van willen blijven. Het staat voor ‘drillen’, ‘in het gareel houden’, voor ‘het onderwerpen van de wil’. Het staat voor autoriteiten die vóór jou bepalen. En da wille we nie.

Ook ik bleef uit de buurt van discipline. Mijn dag was al zoveel gevuld met plicht en taak dat ik juist naarstig op zoek was naar mijn vrijheden. Die vrijheden zocht en vond ik o.a. in besparen. Door me niet meer aan te laten praten dat ik iets nodig had, kreeg ik meer regie en dus meer vrijheid. Ik had geen lokkertje van 10% nodig om mijn mailadres te geven voor een nieuwsbrief, hoefde geen spaarkaart of een verzekering voor mijn fiets. Heel veel andere dingen had ik ook niet nodig.

Het was daarom best raar om te merken dat ik het nut inzag van discipline om daadwerkelijk mijn ritme te volgen en me vrijer te voelen. Dat schrijfster Marli Huijer na het boek Ritme een boek uitbracht over Discipline is ook niet geheel toevallig, zo denk ik.
Disciplinering is niet alleen nuttig voor de samenleving (het nut van het naleven van collectieve regels), maar ook voor onszelf. Wil je een gevoel van vrijheid ervaren, dan moet je jezelf beperken, inhouden. Je moet jezelf zodanig trainen dat je je aan je eigen normen en leefregels houdt. Dat je jezelf niet laat gaan. Jezelf inhoudt, een bepaalde strengheid naar jezelf hebt. Of het nu gaat om besparen, op tijd naar bed gaan, om te flossen, tijd voor jezelf te nemen, om toch zelf eten te koken ook al ligt de verleiding van afhaal op de loer, om geen implusaankopen meer te doen, belastingaangifte doen, lastige telefoontjes plegen, op tijd stoppen met werken, of om werk te doen wat je eigenlijk niet leuk vindt. Het helpt daarbij om een positieve grondhouding te ontwikkelen, waardoor je je de verplichtingen met meer gemak kunt doen.

Ritme of routine of discipline?

Is het ene nu beter dan het andere? Volgens mij is het niet zo dat een van de drie de enige juiste is. Ik denk dat je alle drie nodig hebt voor een goede balans. Als je teveel in de discipline gaat zitten dan raak je teveel verwijderd van het verlangen. Daarvoor heb je weer het innerlijk ritme nodig. Als je teveel routines hebt om de dingen gedaan te krijgen die je gedaan wilt hebben, dan raak je je vrijheid kwijt. Ook daarvoor heb je je ritme nodig om te herijken welke routines nog echt wezenlijk zijn voor jou. Vervolgens heb je wel de discipline nodig om jezelf ertoe te zetten om dat stapje terug te nemen en te luisteren naar wat je ook al weer van binnen wilde.

Van iedereen die ik gesproken heb over eenvoudig leven en van alles wat ik gelezen heb van anderen die eenvoudiger zijn gaan leven, was dat omdat ze een gevoel hadden dat ‘het anders moest’. Zoals het was werkte het niet meer. Soms heb je wel een goed beeld van hoe je wél wilt leven, maar vaak genoeg is dat beeld nog niet zo helder. Ga aan de slag met het kweken van wat discipline (maak elke week een boodschappenbriefje en doe dat met een glimlach – ook al heb je er een hekel aan), ontwikkel een routine (FlyLady is mijn nieuwe best friend) en ga op zoek naar jouw ritme (verdiep je eens in jaarfeesten). Misschien is het leven dat je voor ogen hebt alleen een zwak vlammetje. Werk gestaag naar dat vlammetje toe. Ga op onderzoek uit wat er voor dat vlammetje nodig is om te blijven branden.

Warme groet
Anita



10

Nieuwjaarswens 2020



Sinds een paar jaar begin ik het jaar met het maken van een wens voor mezelf. Deze wens is tegelijk een wens voor jullie.
Goede voornemens wil ik het niet noemen, tenminste niet op de bekende manier van 'afvallen', 'stoppen met roken', 'studie afmaken', 'meer sporten'. Maar nadenken over hoe ik het komend jaar in wil gaan, dat gebeurt evengoed. Of het nu bewust is of niet. Meestal ontstaat er als vanzelf iets uit de dromen van de twaalf heilige nachten.


wees verdraagzaam
blijf standvastig
kweek discipline
biedt weerstand
zorg voor alle moeders
ook voor moeder aarde
wees een moeder voor andere kinderen
laat los wat niet jouw verantwoordelijkheid is
herstel in ere wat hersteld moet worden
plant een zaadje voor de dag van morgen





Instagram Best Nine: 
van links naar rechts: kruidenkaartlegging, Harry Potter sjaal, op een berg in Noorwegen
In Noorwegen bij NoordseEenvoud, gefreubel met een sjabloon, therapeutisch vaatdoekjes breien
voor het eerst een meditatie-uur georganiseerd, onze blokhut in de tuin, verjaardag van onze dochters

7