Review: Natuurlijk geinspireerd Scheurkalender



“We kunnen de wereld afreizen op zoek naar schoonheid,
maar we moeten haar in ons dragen om haar te kunnen vinden."


Dit is een van de spreuken uit de Natuurlijk geinspireerd scheurkalender.

Als je net als ik blij wordt van wijsheden over de natuur, inspirerende quotes, van kennis over geneeskrachtige werking van kruiden, de diepere boodschap van krachtdieren, leerzame oefeningen in mindfulness en meditaties, dan word jij vast net zo enthousiast over deze kalender als ik. 

De Natuurlijk geinspireerd scheurkalender van uitgeverij Christofoor (je weet wel, die uitgeverij van fijne natuur- en antroposofische boeken) is vers van de pers!
2021 is het eerste jaar van verschijnen van deze scheurkalender en ik hoop nu al dat er volgend jaar een nieuwe editie komt. 

Volg elke dag het ritme van de seizoenen

De kalender telt 365 wijsheden en inzichten uit de natuur, samengesteld door Ity Busstra tuinvrouw en natuurschrijfster. Elke maand van de kalender is opgebouwd uit 5 weken, waarvan elke week een vast ritme aan onderwerpen heeft en volgt daarmee het ritme van de seizoenen. 




Een paar voorbeelden: 

De natuur als zielsuiting

De natuur als energiebron

De natuur als stiltebron

De natuur als spiegel

De natuur als inspiratiebron

De natuur als heler en genezer

De natuur in verbinding

De natuur als voedingsbron

De natuur in balans

De natuur in je tuin

De natuur in feestdagen


Per dag wordt er een quote gegeven, of een affirmatie, meditatie of een creatieve opdracht of een recept voor kruidenthee. 

Als je graag wat meer wilt leven met de seizoenen  of als je graag elke dag herinnerd wilt worden aan alles wat de natuur te bieden heeft, dan is deze kalender een hele praktische manier hiervoor. Leuk om cadeau te geven en leuk om voor jezelf te kopen of op je verlanglijstje te zetten voor Sinterklaas of Kerstmis. 


Hoe kom je aan de Natuurlijk Geinspireerd scheurkalender?

De kalender is algemeen verkrijgbaar. Ga naar je favoriete boekhandel of bestel online, o.a. bij de website van Natuurlijk Geinspireerd zelf. 


"De natuur heeft geen haast, en toch komt alles af."


Warme groet,
Anita




4

De rivier van het leven



Deze vakantie gingen we kano varen. Net als veel andere toeristen in Nederland. Ik had al eerder ervaren hoe symbolisch een rivier is voor het leven. Tijdens deze kanotocht in de vakantie werd ik er opnieuw door verrast. 


Een oneindige rivier

Ik herinner me dat ik bij sommige oefeningen tijdens de opleiding Spirituele Psychologie merkte hoe het stroomde in mijn ruggengraat. Als een rivier. Een oneindige rivier die de hele tijd door mij stroomde. Of eigenlijk andersom; de rivier zou er altijd zijn, ik – mijn leven – gleed er langs. Dat was niet eng, maar juist een geruststelling. Dat het leven er vóór mij was en dat het leven er ná mij ook zou zijn. In mijn dromen komt ook vaak genoeg een rivier voor. Bijvoorbeeld een overtocht van de ene kant naar de andere kant. 


Toen ik zo peddelde in mijn kajak (dochter Gemma was gestart in de Kajak, maar het werd na een tijd te zwaar voor haar, dus heb ik met haar geruild), kwamen als vanzelf antwoorden op vragen die me de laatste tijd bezighielden. Waarom patronen zich bleven herhalen en wat me daarin het meeste raakte. Ik voelde een strijdlust in me opkomen! Ik overdacht hoe intensief de laatste 12 jaar zijn geweest. Hoe ik een gecompliceerde zwangerschap heb doorstaan, hoe intensief ik het vond om de zorg voor de kinderen te doen én er buitenshuis bij te werken. Hoe hard heb ik gewerkt  om overeind te blijven! Ik heb een moedervlek weg moeten laten halen en de littekens zijn groot. Ik heb te maken gehad met bedrog en manipulatie, beproevingen en ontberingen die me getekend hebben. Maar ik ben er nog! En dat gaf me een enorme kracht en een gevoel van aanwezigheid. Er stond een Beyonce of een Lady Gaga - of in ieder geval iemand met gevoel voor drama - in mij op die intern schreeuwde: I own this river! (ik zei het al: iemand met gevoel voor drama :-D). 

Deze rivier is van mij! Dit leven is van mij!

Ik mag mijn eigen koers bepalen! 


De rivier is onze levensader

Door de symboliek van de rivier en je eigen leven te herkennen, krijg je meer inzicht. Welk afval in het water verspert onze weg? Waar moeten we doorheen ploegen. Hoe lang hebben we wind mee en hoe lang wind tegen. Hoeveel bochten zitten er in de rivier. Waar is het ondiep en waar raken we in de beschoeiing van de walkant verstrikt. Is de bodem losgewoeld door onze peddels en zitten we in een stroomversnelling of krijg je het idee dat je niet vooruit komt. Zit je samen met je partner in een Canadese kano; wie van jullie heeft de overhand, wordt er samengewerkt, gaat dit met frictie of in harmonie, voelen beiden zich comfortabel in hun rol, wordt ieder in zijn/haar waarde gelaten. Ben je met een groep aan het kanoën; wie binnen de groep neemt de leiding, wie wil winnen? Wat is jouw rol en voel je je prettig bij die rol. Wordt je gedwarsboomd in het varen van je koers. Of blijft iemand in je kielzog. Allerlei observaties die je heel veel vertellen over het vraagstuk waar je op dat moment mee zit. 


Mediteren en richting vinden in je leven is een manier om jezelf te vinden. Je zakt als het ware dieper in jezelf. Een rivier af peddelen is niet altijd een eitje en je komt van alles tegen onderweg. Door te mediteren en meer tijd in de natuur door te brengen - of bootje gaan varen - durf je steeds meer je eigen koers te varen en je ook meer en meer over te geven aan wat er op je pad komt. 


Warme groet

Anita

Ps: eerste foto is van een paar jaar geleden: fluisterbootje in de Weerribben.
Tweede foto is van de vakantie kano/kajak tocht.



2

Hoe geef je zin aan je leven



Boeken over de zoektocht naar zingeving in je leven, naar de zin van het bestaan, zijn er in grote getale. In de Westerse samenleving  jagen we ‘geluk’ na, maar telkens als we het even hebben, merken we dat het ook weer voorbij gaat en dan voelt het extra pijnlijk en leeg als dat geluksgevoel is weggeëbd. We zijn uit het oog verloren dat geluk slechts een onderdeel is van het hele leven. In onze diepste ellende kunnen we nog geluk ervaren. Als je op zoek bent naar meer zingeving in je leven, als je het gevoel hebt dat er meer moet zijn in het leven dan hoe je leven er nu uit ziet, dan is het boek De kracht van betekenis van Emily Esfahani Smith misschien iets voor jou. 

Een Soefi huishouden

De schrijfster is opgegroeid in Canada in een soefi huishouden. Haar ouders stelden hun huis open als gebedshuis voor spirituele zoekers. Het soefisme is de mystieke tak van de islam. Later verhuisde haar familie naar Amerika en raakten ze vervreemd van het soefisme en de bijbehorende rituelen. Maar de schrijfster zelf is altijd op zoek gebleven naar de betekenis van het leven. 

7 Wijze lessen over zingeving

In haar boek behandelt Esfahani Smith een 7 tal onderwerpen die allemaal terug te leiden zijn naar een algemeen gevoel van heelheid en zingeving. 

Mensen die zeggen dat hun leven zin heeft, hebben vaak 3 overeenkomsten; ze zien hun leven als belangrijk en waardevol – als deel van iets groters. Ze ervaren dat het leven zinvol is; en ze hebben het gevoel dat hun leven een doel heeft. 

1. De zincrisis
Het zoeken naar zingeving begint vaak met een crisis. Dat kan ontstaan door een sluimerende onvrede die jarenlang heeft geduurd en op een bepaald moment zijn grens heeft bereikt. Het kan komen door een levensveranderde gebeurtenis (in mijn geval een gecompliceerde zwangerschap en de geboorte van onze tweelingdochters). Het kan ook komen door het overlijden van een naaste, baanverlies, reorganisatie, verhuizing. Voor iedereen kan de aanleiding net iets anders zijn, maar de gemene deler is een diep gevoel van pijn, uitzichtloosheid, er niet toe doen, een onecht gevoel alsof je een acteur bent in je eigen leven. 
2. Erbij horen
Gemeenschappen zien er niet meer zo uit als 80 jaar geleden. In het Westen is het hele leven meer en meer gericht op individualisering. ‘Hier in het westen zien we individualisme en vrijheid als fundamenten van het goede leven’. [blz 64]  Toch is het verlangen van de mens om verbindingen aan te gaan met andere mensen. We willen onderdeel uit maken van een gemeenschap. Een rol vervullen binnen die gemeenschap. Zelfs een kluizenaar vervult als het ware een rol binnen een gemeenschap, omdat de kluizenaar met rust gelaten wordt. 
3. Een doel hebben
Het hebben van een levensdoel geeft je enorme rijkdom. Je neemt dit doel mee in je hele leven, in financiële voorspoed en in financiële tegenspoed. 
4. Verhalen vertellen
Het vertellen van ons levensverhaal helpt bij het verwerken van die gebeurtenis. Het helpt ook om verhalen aan onze naasten (kinderen) te blijven vertellen. Hierdoor leert de jongere generaties wat hun plek is binnen het geheel. Ze zullen karaktertrekken terugzien in de verhalen en dat zorgt er voor dat je kinderen zich gesteund voelen. 
5. Transcedentie
Dit deel gaat over hoe mensen een bovennatuurlijke ervaring kunnen hebben, waardoor ze opeens alles helder zien. Bij transcedentie voel je je helemaal opgaan in de wereld om je heen. Er is geen dierenwereld, plantenwereld en mensenwereld meer, maar je ervaart dat alles één is. Als je mediteert kun je vergelijkbare ervaringen hebben.
6. Groei
De hedendaagse psychologie gaat er vanuit dat tegenslag en trauma een mens zoveel beschadigde dat het tot niets meer in staat is. Maar in de oude (antieke) literatuur wordt geschreven dat mensen door tegenslag heen kunnen groeien naar een zinvoller bestaan. Dus i.p.v. posttraumatische stress is er ook zoiets als posttraumatische groei. 
7. Zinculturen
Het boek beschrijft een verandering die gaande is binnen onze culturen en samenlevingen. Van de individualisering beweegt het weer langzaam naar gemeenschappen en culturen die zingeving en spirituele groei belangrijker vinden dan vergaren van geld en bezit. 

Ik las het boek met heel veel herkenning. Toen ik 10 jaar geleden begon met opruimen en eenvoudiger leven, ontdekte ik al snel dat er achter deze praktische aanpak veel meer schuil ging. Ik leerde over wederkerigheid van geld en onze spullen, over het hebben van een groter levensdoel dan die betaalde baan, over het belang van verhalen vertellen  In dezelfde tijd begon ik met de opleiding spirituele psychologie en kon ik mijn ervaringen meteen beter begrijpen.

Leest niet heel toegankelijk

Wel moet ik zeggen dat het boek De kracht van betekenis niet heel toegankelijk leest. Wat taal betreft is het niet moeilijk, dat is mijn struikelblok niet, maar de teksten hebben een wat wetenschappelijke opbouw. Esfahani Smith gebruikt heel veel verwijzingen naar andere artikelen en bronnen. Dus bij elk onderzoek, boek, schrijver, artikel dat zij aanhaalt, staat een verwijzing naar de bron. Aan de ene kant denk je daardoor bij het lezen dat je niet alle informatie hebt gekregen, en dat je nog op zoek moet naar het hele verhaal. En aan de andere kant ben je de hele tijd onrustig omdat er nog zoveel meer te lezen is over dit onderwerp. 

Ze haalt bijvoorbeeld veel ervaringen aan van mensen. Als ze verwijst naar de ervaringen van een Vietnamveteraan, staat daar een verwijzingscijfer bij. Maar voor het verhaal maakt dat helemaal niet uit om te weten uit welk wetenschappelijk artikel die informatie komt. Tis niet zo alsof ik haar ga controleren bijvoorbeeld. De boodschap van haar verhaal blijft hetzelfde bedoel ik maar. Ik had liever gehad er alleen achterin het boek een lijst van bronnen was opgenomen. Dan was de tekst rustiger.

Maar ik weet uit ervaring ook dat die boeken, waarnaar verwezen wordt, op een eigenaardige manier weer op je pad komen. Op zo’n moment valt er weer een puzzelstukje op zijn plaats. Zo heb ik uit dit boek weer bevestiging gehaald van mijn eigen ervaringen. 

Groot pluspunt

Wat ik absoluut een plus aan De kracht van betekenis is dat de schrijfster het niet alleen maar laat bij het beschrijven van die 7 aspecten, maar ze laat echt zien hoe alles met alles in verbinding staat. Dat iets ogenschijnlijk kleins als het hebben van een doel, wezenlijker is voor een gevoel van zingeving dan je op het eerste gezicht zou verwachten, omdat het onderdeel uitmaakt van het geheel. 

Tot slot nog een mooie quote van Albert Camus: 
‘Gelukkig? Laten we het daar maar niet over hebben. Maar ook al is mijn leven gecompliceerd, ik blijf ervan houden. Op dit moment is er geen verschil tussen mijn leven en mijn werk. Ik doe beide tegelijkertijd met passie.’

Warme groet, 
Anita

Het boek De kracht van betekenis werd beschikbaar gesteld door Uitgeverij ten Have, waarvoor mijn hartelijke dank. Deze uitgeverij heeft heel veel leesvoer over spirituele groei. Eerder las ik Het wonder van mindfulness van dezelfde uitgever. 



1

Alles wat je nodig hebt is er al


 



Aan het eind van het schooljaar organiseerde ik met een groep ouders een alternatief voor het afgelaste groep 8 kamp (vanwege Corona). Wat geweldig was het om voor onze groep 8 kinderen een afsluiter te bedenken, eentje waarmee ze ondanks die gekke omstandigheden toch een memorabel afscheid hadden.

 

Voor die festiviteiten hadden we uiteraard spullen nodig en het viel me op hoe wij als consument geprogrammeerd zijn om datgene wat we nodig hebben te kopen in een winkel. Of online te bestellen. Kopen is vrijwel het eerste waar we aan denken.
Nu ik al een flink aantal jaren anders ben gaan denken over consumeren, zijn de alternatieven voor mij inmiddels een logischer keus. Wat ligt er nog in de kast wat ik kan gebruiken? Wat kan geleend worden? Wat kunnen we zelf maken? Wat is tweedehands beschikbaar?

Vroeger was dat voor mij ook anders en ook nu heb ik nog wel momenten dat ik zonder teveel nadenken iets nieuws heb gekocht. Achteraf bedenk ik dat ik het best tweedehands had kunnen zoeken (of dat ik er ook best zonder had gekund).

 

Dat consumentisme is ons jarenlang ingeprent. Door advertenties, reclames en opvattingen van anderen (tweedehands is vies, een ander doet het niet voor niks weg, nieuw kost geen druif, we werken er toch voor). We laten ons meeslepen door de enorme beschikbaarheid van al die (goedkope wegwerp) artikelen en door een ideaalbeeld van hoe – in dit geval - een feest er uit moet zien (en bij een ideaalbeeld horen ideale spullen). We denken ook in ‘te veel’. Te veel eten, te veel activiteiten, te veel slingers, te veel franje, te veel extra’s.

 

Zolang het budget maar toereikend is, is onze eerste gedachte ‘kunnen we het kopen’?

Toch zijn er talloze alternatieven.

Binnen je eigen huishouden is het iets makkelijker om uit dat consumentisme te stappen, maar ook binnen een groep (in dit geval was het een feestcommissie, maar het geldt ook binnen een vriendengroep of op het werk). Heb je spullen nodig? Vraag er om binnen de eigen groep en er is altijd wel iemand die iets beschikbaar heeft. Kijk of je iets kan regelen via de personeelsvereniging of via dorpsvereniging. Vraag het op de facebookgroep van je wijk of dorp.

 

Alles wat we nodig hebben aan spullen is er al.

Het is een van de dingen die ik heb geleerd door eenvoudiger en zuiniger te leven; je kunt het zo gek niet bekenden of het is tweedehands te krijgen of het is te leen. Met alles wat er tot nu toe wereldwijd al is geproduceerd, kunnen we denk ik wel 10 jaar vooruit. Uiteraard moet er ook wel nieuwe aanwas komen, maar echt niet op het tempo waarmee er nu geproduceerd wordt. Alles wat je nodig hebt is al een keer gemaakt en is al in omloop.

 

Alles wat we nodig hebben is er al in de natuur
Als je bedenkt dat om de producten te maken die we kopen in de winkel, grondstoffen uit de natuur nodig zijn, dan duizelt het je. Enerzijds wordt de wereld uitgeput van haar bronnen. Maar anderzijds laat het volgens mij tegelijk zie hoe ontzettend RIJK en GUL de natuur is. Wat ik geleerd heb door zuiniger te leven is zuiniger worden op de bron. De natuur voorziet ons zo ontzettend rijkelijk met van alles en nog wat. Kruiden, hout, goud, edelstenen, wind, compost, regen, zuurstof. Als je eenmaal oog krijgt voor die eenheid van de natuur, dan ervaar je hoe weinig anders je nodig hebt, dan wil je alleen maar deel uitmaken van die natuur.

 

Alles wat we nodig hebben is er al in onszelf
Het geldt ook voor onze verlangens en ons innerlijk leven. Dit is een van de grootste lessen die ik tijdens het mediteren heb geleerd. Wij zijn erop gespitst om telkens uit te reiken naar iets buiten onszelf (bezit; accessoires voor ons huis, reizen, een groter huis, een baan met meer aanzien, meer inkomen). Je kunt hierin volledig vastlopen en alleen maar een onbevredigender en leger gevoel krijgen. Ervaren wat er leeft in onszelf, geeft een groter gevoel aan vervulling. Hoe meer je hiermee bezig bent, hoe meer je ontdekt dat alles wat je nodig hebt, al in jezelf besloten ligt. Een ander hoeft het jou niet te geven. Je hebt geen toestemming nodig van een ander (ouders, partner, vrienden) om je hartsverlangen te volgen.

 

De wereld buiten ons is groot, maar onze innerlijke wereld is oneindig.

 


Warme groet,

Anita

 

 

 


16

Nachtmeditatie: dit is mijn plek





Afgelopen weekend ging ik op een geweldig avontuur: ik bracht de nacht door onder de sterrenhemel. In de open lucht.


Ik zag de aankondiging van deze nachtmeditatie die mijn meditatiedocente op fb plaatste en zoiets wilde ik zo graag een keer meemaken! Zo dicht bij de natuur was ik al jaren niet geweest.

Lichtvervuiling

Nederland is een van de meest met licht vervuilde landen ter wereld. ’s Nachts verlichten doen we voor (een gevoel van) veiligheid, maar wanneer er een teveel aan verlichting is, dan wordt het lichtvervuiling. Echt donkere gebieden in Nederland zijn er nog maar weinig te vinden. Als je in een landelijk gebied woont heb je nog kans om ’s nachts flink wat sterren te zien, maar in een stedelijk gebied is dat al een stuk minder. Al dat kunstmatig licht ’s nachts heeft een ongunstige invloed op de natuur en ook op de mens.

De gebieden met geen tot minimale kunstmatig licht heten Dark Sky gebieden. Er zijn maar twee officiële dark sky gebieden in Nederland. De ene is in het Lauwersmeer gebied. De andere op Terschelling, De Boschplaat. Als je een overnachting zoekt in de buurt van Dark Sky Lauwersmeer, dan zou je kunnen kijken bij natuurhuisje.nl op Kollumerpomp. Er is ook een natuurcamping.



Bedenkingen

Het leek me geweldig om zo’n nacht in de natuur te zijn. Tegelijk maakte het hele idee om zonder veel beschutting in de openlucht door te brengen mij stikzenuwachtig. Raak ik niet in paniek midden in de nacht? Krijg ik het koud? Gaat het regenen? Heb ik teveel spullen mee? Heb ik te weinig spullen mee? Kan ik wel slapen?
Allemaal bedenkingen.
Dergelijke remmende bedenkingen had ik al langere tijd bij mezelf opgemerkt, ook in het leven van alledag. Dan wil ik heel graag het een, maar doe ik het andere. Dat ‘andere’ is natuurlijk vooral Plicht en Taak. Telkens is er iets wat ik tegen mezelf zeg, waardoor ik toch de voorrang geef aan dat wat moet en schuif ik dat-wat-ik-wil voor me uit. Het is als blijven lopen op de gebaande paden en voorbij gaan aan de zijwegen waar je heimelijk nieuwsgierig naar bent.

Met deze nachtmeditatie wilde ik onderzoeken of ik voorbij kon komen aan mijn eigen bedenkingen. Extra bijzonder tijdens deze nacht waren een aantal natuurverschijnselen. Komeet neowise was te zien, de kans om lichtende nachtwolken te zien was groot en we gingen de nacht doorbrengen in het tweede dark sky gebied van Nederland, Lauwersmeer. Lichtende nachtwolken zijn wolken die licht reflecteren van de zon die net onder de horizon staat. Die wolken drijven veel hoger dan normale bewolking. Bij de juiste weersomstandigheden – de meeste kans hierop is in de maanden mei, juni en juli – ontstaan er ijsdeeltjes. Doordat het in deze maanden van het jaar net niet helemaal donker wordt, krijg je weerkaatsing van de zon op de ijsdeeltjes. Overigens hebben we die nacht geen lichtende nachtwolken gezien.

Wel was komeet neowise met het blote oog te zien als een grote heldere ster met een sluier achter zich aan. Vanuit spiritueel oogpunt kondigt een komeet een grote verandering aan. Dat kan een verandering in jezelf zijn, maar ook een collectieve verandering. Het hoeft niet perse een aangename of welkome verandering te zijn, maar wel een aanzienlijke. Dit natuurverschijnsel konden we gebruiken tijdens de meditaties die we deden, om te onderzoeken waar in onszelf raakvlakken zijn met deze verandering.


Dit is mijn plek

Het thema van de nacht was ‘dit is mijn plek’. We deden meditaties rond dit thema en soms vergat je het thema voor even om het later weer te herinneren. Ik heb op mijn matje in het gras liggen staren naar de sterrenhemel, onder een slaapzak, een deken en plastic. Vaak deed ik mijn ogen dicht, om de indrukken te doseren en me niet bedolven te voelen. Talloze sterren heb ik gezien. Ik zag de Melkweg, die ik voor het laatst had gezien in 2004 tijdens een tocht naar de bodem van de Grand Canyon. Er trokken boze ‘blaffende’ reeën langs ons in het holst van de nacht, iedereen uit de groep heeft ze gehoord, maar niemand heeft ze gezien. Met het verstrijken van elk uur vond ik weer een nieuw antwoord op iets waar ik mee worstelde. De nacht wordt gezien als het vrouwelijke, de donkerte waaruit iets ‘geboren’ kan worden. De dag wordt alshetware telkens opnieuw geboren uit de nacht. We zagen de vuurtorens van Ameland, Schiermonnikoog en Borkum. We zagen de zon opkomen, felroze achter de wolken. Talloze indrukken doe je op tijdens zo’n nacht. Waar ik me over verwonderde was dat de nachtwereld een wereld op zich is. Terwijl ik normaal gesproken in mijn bed lig, voltrekt zich een hele wereld waar ik geen weet van heb!

Ik heb ontdekt dat een nacht in de natuur je snel heel veel leert over je eigen ritme. Over welke momenten van de dag (in dit geval de nacht) voor jou prettig voelen en welke niet. Ik voelde me rond middernacht echt een dweil, totaal niet energiek. Toen het ochtend werd en de lucht lichter werd en ik al weer wat wolken voor de sterren zag verschijnen, toen voelde ik me weer monter; klaar voor de dag! Hier op het blog heb ik al een paar keer geschreven over het (her)vinden van je eigen ritme.

Lees hier De tijd vlied voorbij
Lees hier Meer leven met de seizoenen
Lees hier Ritme, routine of discipline

Dichter bij je eigen natuur

Door tijd in de natuur door te brengen kom je dichter bij je eigen natuur. Je voelt je meer verbonden met de wereld om je heen en daardoor meer met jezelf. De antwoorden op de vragen die je op dat moment hebt, de issues die er bij je spelen, komen makkelijker naar voren als je de tijd neemt in de natuur.

Wat een geweldig bijzondere ervaring was deze nachtmeditatie! Een beetje trots op mezelf ben ik wel, dat ik het gedaan heb, ondanks mijn zenuwen. Ik heb nu eens een keer dat zijpad genomen, waar ik normaal aan voorbij liep. Toen ik rond half 7 weer thuis kwam en begroet werd door de logeerhond, kwam opeens weer het thema bij me op 'dit is mijn plek. Ik kan me soms flink overweldigd voelen door alles wat er in het huishouden op me af komt, maar nu voelde ik me echt blij met mijn huis. Dit is mijn plek.

Op 1 augustus a.s. is er nog een nachtmeditatie. Als je interesse hebt, laat het me even weten, dan geef ik je meer details. Ik vind het een aanrader in ieder geval!

Warme groet,
Anita

Fotocredit: allereerste foto is van Pauli van Engelen, overige foto's zijn mijn eigen foto's.


4

De tijd vlied voorbij



Tijd is een wonderlijk iets

Op sommige dagen is het 11.00 en dan heb je al een was gedraaid, telefoontjes gepleegd, mail afgehandeld, boodschappenlijst gemaakt, beddengoed verschoond, gras gemaaid, een cake gebakken en ondertussen een of meerdere kinderen beziggehouden. Op zulke dagen zit de flow er helemaal in.

Andere dagen is het 18.00 u en dan schuif je de mand met nog te vouwen wasgoed maar weer opzij. Legt de stapels papier maar weer op de andere stapels papieren, bedenkt ‘o ja alwéér het toilet niet schoongemaakt’, gooit liefdeloos wat pasta en groente in een pan omdat je vergeten was de kip te ontdooien en te grillen, schrijft de punten die je had willen doen bij op het lijstje van morgen, om tot slot ’s avonds moedeloos in je niet verschoonde bed te gaan liggen. Op zulke dagen wil er niks uit je handen komen en ben je druk bezig geweest met niks.

De timer zetten

Een paar jaar geleden ben ik begonnen om voor allerlei huishoudelijke klussen de timer te zetten. In het begin deed ik dat om mezelf te motiveren een taak aan te pakken. Immers, als je jezelf een afgepaste hoeveelheid tijd geeft, dan is het te overzien. Niemand kan beweren dat ‘ie geen 15 minuten kan vrijmaken op een dag. Het was om mezelf in beweging te krijgen en te houden.
Al snel kreeg ik meer inzicht in hoeveel tijd een klus daadwerkelijk kost. Dat maakt het plannen van taken ook realistischer. Als je denkt een uur bezig te zijn met je hele huis stofzuigen en dweilen, maar in de praktijk duurt dit 1,5 uur dan loop je altijd achter te feiten aan. Een realistische planning helpt om niet gedemotiveerd te raken.

Vaak ook bleek een klus best mee te vallen. Iets waar ik erg tegenop zag of waarvan ik dacht dat het veel tijd kostte, bleek makkelijk binnen een kwartier te doen. Maar ik ontdekte ook dat ik de tijd nogal eens te rooskleurig inschat. 😇 Vooral als er een beroep wordt gedaan op mijn hulp. Ik denk dan: ach dat doe ik ‘even’ of ‘kleine moeite, groot plezier’.  Dit kun je optimistisch noemen en ik vind het ook zeker een mooie eigenschap, maar de balans tussen anderen helpen en zorgen voor mezelf was vaak zoek.
Want in de praktijk kost die ‘kleine moeite’ me soms een halve dag. Even helpen op  school of op het werk. Iets organiseren of informatie uitzoeken voor een ander. Kortom: ik gaf teveel van mijzelf weg. Ik heb geleerd hier beter mee om te gaan. Zo beloof ik veel minder aan anderen. En als er in een groep waarvan ik deel uitmaak gevraagd wordt naar hulp, dan ben ik niet meer de eerste die toezegt.

Tijd is geld

Met de waarde van tijd kun je twee kanten op rekenen. Door boodschappen te doen bij verschillende winkels voor de goedkoopste producten ben je goedkoper uit. De tijd die je daar in steekt moet je niet gaan rekenen, want dan is de besparing weg. Ik heb talloze inspanningen gedaan om geld uit te sparen. Overbodige spullen opgepoetst en verkocht. Stad en land afgereisd voor de beste deal. Gratis eten gezocht in de natuur. Af en toe was ik vast obsessief te noemen. Daar zat ook een kern van waarheid in, want ik deed het met een doel: namelijk uiteindelijk meer financiele armslag krijgen en een duurzamer leven te leiden. Met minder ‘moetens’.
Maar de weegschaal kan ook de andere kant op slaan, dat de inspanningen die je je getroost het niet meer waard zijn voor wat het je oplevert. Zo besteed ik tegenwoordig nog maar heel weinig tijd aan verkoop van overtollige spullen. Ik heb de besparing al aan het begin gemaakt door een weloverwogen aankoop te doen voor een redelijke prijs.

Uitstelgedrag

De eerste reden voor uitstelgedrag is omdat je er geen zin in hebt. Maar er gaat vaak meer schuil achter uitstelgedrag. Als mijn lijst met to-do’s te lang wordt, word ik moedeloos, krijg het gevoel dat ik nergens aan toekom en word ik steeds trager. Er moet teveel. En dan raak ik mijn vrijheid kwijt. 
In de aard hou ik van orde en netheid, maar ik merk dat mensen daardoor ook makkelijk een beroep op mij doen, want ik heb mijn zaakjes voor elkaar. (Dat is dus niet altijd zo). Ik herinner me een collega die in mijn kast keek en de post-its, schrijfblok, nietmachine in het gelid zag staan op de plank en zei ‘he, kijk dit is de voorraadkast’. En een andere collega die te beroerd was om naar het magazijn te lopen vond dat ik maar mijn tweede schrijfblok aan haar moest geven, want ik had er toch twee. Terwijl ik het ene schrijfblok had voor conceptteksten en de andere voor uitgewerkte aantekeningen. Het gemak waarmee mensen mee willen liften op de orde van een ander….het legt op mij verantwoordelijkheden terwijl ik zelf juist die orde en netheid wil houden om vrijheid voor mezelf te creëren. Niet om nog meer ruimte te maken voor een ander. Want iets in mij wil heel graag de boel de boel laten.

Maar hoe kom je daar nu aan voorbij? 

Het onderscheid zit ‘m in of iets je weinig moeite kost of meer moeite. Ik heb de neiging om teveel voorrang te geven aan de behoeftes van een ander.
Telkens laat ik een ander voorgaan en uiteindelijk kost behulpzaam zijn mij steeds meer moeite. Het effect is dat ik heel onzeker wordt over wat ik doe. En dat heeft een versterkende werking, want dan ga ik alleen maar meer behulpzaam zijn ‘ach, dat doe ik wel’ uit een soort bewijsdrang of schuldgevoel.
Terwijl als ik een stukje schrijf ik er vrijwel nooit onzeker over ben. Maar er zelf wel heel veel voldoening uit haal.
Een ander helpen is iets wat ik van nature graag doe, een ander op weg helpen geeft mij enorm veel voldoening, het kost me in het algemeen weinig moeite, maar je kunt het ook teveel doen.
Ik denk als het teveel gaat voelen dat je er zelf bij inschiet, of dat nu in tijd of in geld is, dan lever je teveel van jezelf in. Je offert je als het ware op.

Onderzoek of je de dingen die je doet nog om de goeie redenen doet. Doe je ze omdat je vindt van jezelf dat het moet of omdat je druk voelt vanuit de omgeving. De omgeving kan gezin zijn, ouders, collega’s, tijdschriften, reclame, vriendenkring. Vul eens 'willen' in, daar waar je 'moeten' zegt en kijk wat er met je gebeurt.

Over tijd gesproken

Het is echt al veel te lang geleden dat ik een stukje hier geschreven heb. Ik had er geen tijd voor, een cliche maar waar. Maar oh, wat heb ik het gemist! Want ik verpieter als er geen ruimte is voor mij om te schrijven. Schrijven is voor mij mentale knopen ontwarren.

Life, if well lived,
is long enough.
Seneca

Warme groet,
Anita

8

Spaarzaam koken



Deze blogpost verscheen eerder op het leukste vintage boekenblog Ogma in het kader van Duurzame Dinsdag.


We kunnen zelf een tas meenemen naar de winkel en een netje haken voor onze marktgroenten, we kunnen vallen over het plastic om de komkommer, we kunnen inkopen in bulk. Maar we kunnen nog vele malen meer besparen door minder eten weg te gooien, minder te eten en simpelweg minder eten te kopen. En dat is niet alleen beter voor plant en dier, maar ook voor de mensch.

Fiona Beckett bundelde in haar boek The frugal cook al haar tips, bevindingen en adviezen op het gebied van spaarzaam koken. Het is een mix van concrete tips, zoals de lijst hier onder, ideeën hoe je gerechten met weinig ingrediënten maakt, hoe je energiezuinig kookt of hoe je gasten kunt ontvangen zonder er enorm veel geld aan uit te geven.

Als je, zoals ik, al langer spaarzaam eet en kookt dan worden alle tips een automatisme en vanzelfsprekend. Je vergeet een beetje hoe je het vroeger ook al weer anders deed en al die minieme veranderingen zijn moeilijk te benoemen. Het boek The frugal cook (ooit gekregen van een andere spaarzame kok – hoe spaarzaam is dat ;-)) helpt me er weer aan herinneren. Beckett belooft dat je 1/3 van je boodschappenkosten kunt besparen (als je momenteel veel uitgeeft en weggooit – dat wel). Maar ook als je niet excessief veel weggooit kun je 20% op je uitgaven besparen. Het is al weer even geleden dat ik dit boek ter hand nam, maar ik voel me nu toch gemotiveerd om weer eens kritisch naar mijn aankopen te kijken. Als jij ook aandrang voelt om op je eten te besparen dan help ik je graag op weg (of de weg terug te vinden) met deze spaarzame gewoontes uit The frugal cook.

1) Doe alleen boodschappen als het nodig is; wees kritisch naar jezelf, kijk eerst in de (koel)kast naar wat je nog hebt, voordat je naar de winkel gaat. Wedden dat je best een dag over kunt slaan. Boodschappen doen bedoel ik. Niet eten overslaan.

2) Maak een boodschappenlijst; een echte lijst (en niet hap-snap) en controleer je kasten op wat je nog hebt, zodat je niet onnodig koopt (zoals dat zoveelste potje kerriepoeder - ahum).

3) Vermijd impulsaankopen; ontwikkel de discipline om artikelen te weerstaan.

4) Stop met het bevoorraden van je kasten; geen ‘altijd handig om in huis te hebben’ aankopen, of ‘voor het geval zus/zwager/vriendin’ producten.

5) Plan vooruit….; doe boodschappen op een manier die past bij je levensstijl. Doe dus geen boodschappen voor de hele week, als je vier dagen op je werk gaat eten.

6) ….maar ook weer niet te ver vooruit; het kan slim zijn om cranberries die in de aanbieding zijn alvast in augustus voor Kerst te kopen, maar misschien wordt je met Kerstmis wel elders uitgenodigd.

7) Koop niet teveel van alles wat; het is verleidelijk om voor visite voor elk wat wils te kopen, maar voor je het weet blijf je met 3 van de 5 soorten luxe kaas zitten (die je zelf niet graag lust en dus verdwijnen achterin jouw koelkast).

8) Leer de kunst van het afmeten van porties; over het algemeen eten we teveel en te grote porties. Laat het idee van ‘100 gr vlees per persoon, 2 ons groenten en 2 stuks fruit’ los.

9) Hou kliekjes apart; serveer niet alles op tafel, maar hou in de keuken alvast achter wat je wilt over houden voor de volgende dag.

10) Roep een halt toe aan koelkastplunderaars (inclusief een halt voor jezelf); in sommige huishoudens worden de kliekjes regelmatig uit de koelkast geplunderd voordat ze de kans krijgen nog een keer geserveerd te worden. Wijs één plank toe waar iedereen van af moet blijven (inclusief jijzelf als jij je schuldig maakt aan snaaien).

11) Zet voor iedereen hetzelfde op tafel; het is duur en tijdrovend om voor iedereen verschillende maaltijden op tafel te zetten. Streef er naar om in ieder geval drie avonden per week hetzelfde op tafel te zetten voor het hele gezin.

12) Volg niet klakkeloos het recept; aan deze regel maakte ik me vaak schuldig. Racete ik weer naar de supermarkt om die specifieke tamarisaus te halen, terwijl ik wel sojasaus in huis had (of ketjap).

13) Leg een goeie basisvoorraad aan (lees hier waar ik mijn voorraadkast mee vul); wanneer je altijd een voorraad rijst, pasta, blik tomaten, kruiden, vis in blik en uien in huis hebt, verse paprika en prei (of in de vriezer) kom je een heel eind met het maken van een maaltijd.

14) Leer hoe je koopjes herkent; neem onder de loep welke producten je koopt, welke ingrediënten daar in zitten en welke goedkope alternatieven daarvoor zijn.

15) En hoe je voor sommige koopjes wegloopt; koop geen aanbiedingen, alleen maar omdat het aanbiedingen zijn. Soms blijven producten duur, ook als ze afgeprijsd zijn. Zo’n koopje wordt helemaal duur als je bij thuiskomst niet weet wat je er mee moet maken en vervolgens verpietert in je koelkast.

16) Vermijd te duur geprijsde producten; leer om voor jezelf te bepalen wat een redelijke prijs is voor een product.

17) Zet het mes in gemakseten; bedenk dat alles wat in de supermarkt handig voor jou is voorbereid, altijd duurder is dan wanneer je het zelf doet. Je kunt geld besparen door zelf je sla te husselen, door zelf je kaas te raspen, door zelf slasaus te maken of door zelf je pannenkoekbeslag te maken.

18) Koop seizoensproducten; bijna alles is het hele jaar rond te koop, dat maakt het lastig om de echte seizoensgroenten te herkennen. Toch kun je prijsverschillen ontdekken door het jaar heen. De aanvoer van prei en courgette bijvoorbeeld. Die laten zich ook nog eens heel makkelijk invriezen, dus kun je een goedkope voorraad aanleggen.

19) En koop ze los; goeie voorbeelden hiervan zijn verse kruiden, noten en granen.

20) Maak en neem je eigen lunch mee; opvallend genoeg staat deze tip pas als laatste genoemd, terwijl ik deze veel hoger in de lijst zou zetten. Neem je lunch mee van huis en ga in plaats van naar de kantine (met hoge prijzen) of supermarkt (je koopt altijd extra en meestal ongezond) naar buiten. Of ga wel met je collega’s naar de kantine en koop alleen drinken en eet je meegebrachte lunch.

Fiona Beckett hield ook een blog bij over haar frugal kookavonturen, dat vind je hier. Daar zijn allerlei gerechten die vinden voor de spaarzame kok. Laat je niet teveel afleiden door haar huidige interesse in wijn….hik!

Warme groet
Anita

Het boek The frugal cook is niet meer nieuw verkrijgbaar en tweedehands ook spaarzaam te vinden (de ironie ;-). Maar hier zijn een paar alternatieven:



6

Thuis met de kinderen

ik zag twee beren broodjes smeren

Ik was graag thuisblijfmoeder geworden. 
Dat wist ik nog niet hoor, destijds, toen we ons voorbereidden op de komst van de kinderen. Toen ging ik nog helemaal mee in de heersende tijdsgeest; beide partners minder werken en samen voor de kinderen zorgen. 
Maar dat was wijsheid op papier. 
Toen onze meiden er eenmaal waren voelde ik dat helemaal anders. Ik merkte dat het grootbrengen van de kinderen en zorg voor het huishouden mij relatief makkelijk afging, het was ook iets wat mij enorm boeide. Veel meer dan de echtgenoot. Die parttime baan is wel gebleven, maar ik was veel liever een tijd lang thuisblijfmoeder geweest. Bijna alle beginjaren heb ik gedacht ‘als ik wist wat ik nu weet, had ik het anders gedaan’. 

Ik kan het niet anders uitleggen dan dat ik voelde dat zowel ik, als de kinderen als het hele huishouden meer rust nodig hadden. Minder verplaatsingen, minder afleiding. Meer rust in de dag, voor meer regelmatig en een natuurlijk ritme. En ook voor gewoon, zomaar iets. Dat het grootbrengen van kinderen niet is was wat tussendoor moest gebeuren, dat voelde ik ook. 

Wat ik van te voren theoretisch had uitgedacht, strookte niet één op één met de praktijk. Wat ik voelde, voelde ik met  mijn hele wezen. Het was of alles wat ik onbewust al wist opeens tot leven kwam. Als zaadjes die tot die tijd op een droge grond hadden liggen wachten en nu opeens voeding kregen en begonnen te ontkiemen. Alles wat ik voelde – kort samengevat alles waar er binnen de antroposofie en het natuurlijk ouderschap over wordt geschreven – wist ik zeker. Het zogenaamde zekere weten. Wat ik voelde was dat baby’s en kinderen een rustige omgeving nodig hebben. Ze hebben niet veel nodig, anders dan de aanwezigheid van hun moeder. Dat is die veilige hechting waar het natuurlijk ouderschap over schrijft en wat zo essentieel is voor het ontwikkelen van zelfstandigheid. Ik had zelf ook de rust nodig om te kunnen hechten. 
Maar die parttime baan bleef en ik deed de dingen die belangrijk voor me waren desondanks, maar ik heb altijd het gevoel gehad dat ik tijd met de kinderen moest inhalen en het voelde nooit rustig. Als je de blogs leest uit de begintijd dan schemert dat heel erg door en soms schemert het niet eens….

De afgelopen weken zaten we door de corona-crisis allemaal thuis. En werd ik toch een thuisblijfmoeder. Soort van dan, want ik combineer nog steeds zorg en baan. 

En guess what, het beviel me wel! Het leven in onze thuisblijfbubbel. Die rust waar ik de eerste jaren met de kinderen naar op zoek was en naar verlangd had, die kwam nu alsnog op mijn pad. Alle uithuizige activiteiten vervielen. Geen ritjes op en neer naar kantoor, geen werkreizen van de echtgenoot naar het buitenland, geen familiebezoek, geen streetdance, geen turnen, geen knutselclub, muziekles verplaatste zich van het leslokaal naar facetime. Ritjes naar specifieke winkels stelde ik uit, of verzamelde ik voor 1 dag (deed ik anders ook, maar nu nog efficiënter), of ik liet artikelen aan huis bezorgen. Heel veel verplaatsingen vervielen hierdoor. De rust die dat bracht, deed me goed. Afgesloten voelde ik me niet, want dat is het voordeel van al die online mogelijkheden, je kunt op allerlei manieren contact onderhouden. Met mijn meditatievriendin had ik heel veel contact via de app over van alles en nog wat, ik heb via dit blog en instagram zoveel fijne kleine gesprekjes met jullie, voor ogma heb ik allerlei leuke boeken om over te praten, ik heb contact met mijn familie, ik heb mijn gezin bij me, ik kan vanuit het comfort van mijn eigen kamer mediteren met anderen. Zelfs de echtgenoot, die heel veel weg was voor zijn werk of een popconcert bezocht, lijkt nog weinig te missen. Het enige wat hem leuk lijkt is weer eens een keer uitgebreid uit eten gaan, in een echt restaurant. 
Voor mij is dit genoeg. 

Die rust die ik bij mezelf merk, zie ik ook bij de kinderen en voor ons als gezin. Rust waar ik de eerste jaren naar op zoek was en heel erg nodig had. 
Blijkbaar heb ik nu alsnog gekregen waar ik destijds naar verlangde. 

Velen maken zich zorgen over de achterstanden die kinderen oplopen nu ze zoveel onderwijsuren missen. Dat is zeker een groot punt van aandacht omdat ik heb gezien dat scholen heel verschillend het thuisonderwijs hebben opgepakt, maar ik zie er binnen mijn gezin ook heel veel goeds uit ontstaan. Ik zie hoe mijn dochters zich in korte tijd enorm ontwikkeld hebben. Ze groeien niet alleen in centimeters, maar ook in zelfstandigheid. Waren ze voorheen erg op mij gericht. Nu zijn ze meer op elkaar gericht. Ze helpen elkaar, vragen aan elkaar hoe ze hun schoolwerk kunnen doen en ze praten ook meer samen. Contact met hun klasgenoten hebben ze via whatsapp of ze bellen met vriendjes en vriendinnetjes en spelen zo samen – op afstand - minecraft. Ze zijn veel zelfredzamer geworden en doen minder vaak een beroep op mij. 

Hoewel ik absoluut geen leerkracht ben in hart en nieren, vind ik het wel prachtig om kinderen iets bij te brengen. Het was telkens zoeken naar de beste manier, maar toch merkte ik dat mijn aanpak in het verlengde ligt van hoe ik de tijd met de kinderen doorbracht toen ze nog klein waren. Ik zet de koers uit voor hoe de dag verloopt, ik laat ze er mee aan de slag gaan en volg een beetje hun eigen natuur. De een heeft namelijk zo’n aanpak nodig en de ander moet ik zus benaderen. Natuurlijk hebben we genoeg strubbelingen gehad in het begeleiden van schoolwerk. Het was voor ons allemaal zoeken naar een manier waarop het voor iedereen in huis werkbaar bleef. Als ik merkte dat de ene aanpak niet lukte, dan probeerde ik weer wat anders. Een kwestie van telkens schaven en doorvragen waar het precies in het schoolwerk op vastliep en dan vanaf daar weer verder.

Wat ik tot mijn verrassing ook merk, is dat ik - terugkijkend - meer mijn leven heb kunnen leiden dan ik altijd dacht. Ik dacht altijd dat ik zoveel gemist had. Maar nu merk ik dat ik toch grotendeels mijn kinderen heb kunnen opvoeden zoals mijn hart me ingaf. Met veel natuurlijk ritme, natuurlijke materialen, hen betrekken bij huishoudelijke taken. Ondanks dat ik altijd het gevoel had dat ik vooral veel gemist had in het verzorgen van de kinderen, heb ik blijkbaar tussen de bedrijven door het genoeg zo kunnen doen zoals ik het wilde. Dat ik ondanks de stress en tijdgebrek en intense vermoeidheid me heb verdiept in hoe een baby zich ontwikkelt, wat het nodig heeft, waardoor ik nu kan terugvallen op wat ik destijds tussen de bedrijven door geleerd heb.

Wat ik vanaf de eerste dag dat ik moeder werd al gevoeld heb, werd me nu weer duidelijk; volg wat je kind nodig heeft, dan kom je vanzelf uit bij wat jij nodig hebt.

Warme groet,
Anita



11

Financiële flexibiliteit


Foto: pexels.com / Jessica Lewis

In mijn nieuwsbrief van afgelopen maart schreef ik over de begintijd waarin ik mijn leven vereenvoudigde. In eerste instantie door mijn huis op te ruimen, maar ook door mijn financiën te vereenvoudigen en door te besparen.
Ik wilde loskomen van het opgelegde consumentisme, me niet meer steeds bezighouden met vergaren van spullen, maar me richten op eenvoudiger dingen in het leven. Tijd met mijn kinderen, ruimte voor mijn eigen ontwikkeling, familie en andere mensen om me heen.
Ik leerde dat ik veel zuiniger kon leven dan ik voor mogelijk had gehouden. Het gaf me het gevoel terug dat ik weer zeggenschap kreeg over mijn eigen leven. Dat niet adverteerders, marketeers overheid om anderen mijn uitgaven (en behoeften) bepaalden, maar dat ik die ZELF kon bepalen.

Het Dave Ramsey-peil

Heel concreet betekende al dat opruimen, besparen en zelf maken dat we meer geld overhielden. Hoewel onze buffer nog lang niet op het peil is die Dave Ramsey adviseert (3-6 maanden van je maandinkomen), is het al veel beter dan hoe het vroeger was.

Maar er gebeurde ook nog iets anders. Nog iets veel belangrijkers.

Ik werd minder nerveus.

Vroeger zou ik echt nerveus en angstig worden bij het idee dat ik mijn huis niet meer zou kunnen betalen of de gedachte iets kwijt te raken, ook als er geen reële dreiging was. Tegenwoordig ben ik daar veel zorgelozer over. Natuurlijk zou ik niet gedwongen ons huis willen verlaten en ik wil ook niet doen nonchalant over doen, maar ik zou het nu makkelijker los kunnen laten dan vroeger. Als het betekent dat ik daarmee mijzelf of mijn gezin door zwaar financieel weer heen zou trekken, dan zou ik al mijn huisraad en mijn huis verkopen als dat rust brengt.
Het is bezit, wat ik weer los kan laten als het nodig is. Het geeft een groot gevoel van vrijheid en flexibiliteit om te weten dat je los kunt laten.

Financiële flexibiliteit

De Corona crisis waarin we nu zitten treft iedereen. De een wordt heel hard getroffen en de ander merkt er nauwelijks iets van, maar het gaat ons allemaal aan.
We maken ons zorgen. Zorgen om onszelf, onze (mentale) gezondheid, ons bedrijf of ons inkomen, om ouders, om kinderen. Heel veel is onzeker en onduidelijk, maar we kunnen niet anders dan telkens meebewegen op de situatie zoals deze nu is. Ik merk dat ik me doordat ik de afgelopen jaren zoveel aandacht aan mijn financiële ontwikkeling heb besteed, ik me mentaal beter bestand voel tegen al deze onzekerheden.

Besparen en geld overhouden, een buffer opbouwen geeft je letterlijk financiële flexibiliteit. Financiële flexibiliteit geeft je een gevoel van rust, ook in tijden van crisis. Bij baanverlies. Of bij gedeeltelijk arbeidsongeschiktheid. Of als je in een uitzichtloze baan zit en je er van droomt om een opleiding te volgen. Maar het geeft je ook een flexibele geest, waarin je vrijer bent om om te gaan met de tegenslagen van het leven. Wanneer je weet hoe je financien er uit zien, wanneer je weet hoe je kunt besparen, waar je koopjes haalt, hoe je je spullen kunt repareren, hoe je alternatieven kunt bedenken, geeft dit je het gevoel dat je zelf regie hebt. Het maakt ons minder afhankelijk.

We zijn geneigd om vast te houden aan wat we hebben, aan wat bekend is. We houden er zelfs aan vast als datgene of diegene ons helemaal geen prettig gevoel geeft. Die baan waar we ons naartoe slepen, die vrienden waarbij we ons minderwaardig voelen, dat abonnement op die sportschool waar we niet naartoe gaan, die partner waarbij we ons niet gehoord voelen, dat tijdschrift wat elke maand op de mat valt, maar die we amper lezen. We houden er aan vast omdat het gevoel dat het ons geeft bekend is. Het is vertrouwd. Sterker nog, we gaan soms zelfs even controleren of dat ongemakkelijke gevoel er nog is. Gaan we toch weer naar die sportschool, omdat we nou eenmaal betalen, om te voelen dat het inderdaad niks voor ons is of om te voelen ‘zie je wel, je moet je er gewoon even overheen zetten’. Als we niet goed overweg kunnen met onze leidinggevende gaan we toch weer proberen het van een andere kant te bekijken en ons best te doen.

Ik merk dat opruimen en besparen mij anders in het leven doet staan. Ik kan veel eten zelf maken en ik kan daardoor alternatieven bedenken. Als het brood op is, kan ik bedenken hoe we met havermout of muesli ontbijt kunnen maken. Als dat op is, kan ik groentesoep maken. Ik zit minder vast in mijn eigen neuroses over hoe iets moet of hoort te zijn. Ik weet ook dat ik met veel minder inkomen toe kan, als het nodig is. Omdat ik alle uitgaven wel een keer onder de loep genomen heb en geconcludeerd heb dat uiteindelijk niks essentieel is. Als het nodig is, dan kunnen we met minder leven.

Ter illustratie: ik las een gefrustreerde reactie van een moeder die baalde omdat de supermarkt maar twee pakken melk per klant verkocht vanwege Corona-maatregelen. Maar zij had een gezin van 3 kinderen en die dronken allemaal melk (ik heb het niet over babyvoeding). Nu moest ze elke dag naar de supermarkt om nieuwe melk te kopen. En ze moest zelfs naar meerdere supermarkten. Fanatiek ging ze op zoek naar welke supermarkt het meeste kans op voorraad had en op welk tijdstip ze het beste kon kopen. Ze kon alleen maar denken aan melk kopen en melk die mogelijk uitverkocht zou zijn. Stel nou dat deze moeder niet zo vastzat in het idee dat er perse melk gedronken moest worden? Stel dat je de vrijheid van creativiteit in je hoofd had om het over een andere boeg te gooien en haar kinderen iets anders te laten drinken?

Financiële flexibiliteit hield dus voor mij meer in dan meer geld in de buffer. Het bracht me ook een gevoel van vrijheid. Dat gevoel, meer vertrouwen, minder krampachtig, kwam niet in een keer. Het klinkt nu als een logisch geheel, maar dat geheel ontvouwde zich in kleine stappen. Meditatie heeft me daar zeker bij geholpen. Wat ik door praktisch bezig te zijn bij mezelf ontdekte toen ik ging opruimen en besparen leerde ik echt begrijpen in de meditatieopleiding.

Praktisch aan de slag

Dit is wat ik deed – en wat jij ook kunt doen:

Ik ging mijn financiën in kaart brengen. Wat waren mijn uitgaven en inkomsten. Wat kon ik opzeggen. Welke verzekering had ik nodig en wat kon er goedkoper. Ik ging aankopen zo lang mogelijk uitstellen, ik kocht tweedehands in plaats van nieuw. Ik keek tussen de spullen die ik nog had wat ik kon gebruiken in de plaats van een nieuwe kopen voor wat zojuist kapot was gegaan.
Ik ging budgetten maken. Zei heel vaak nee tegen man en kinderen. Gaf de kinderen al heel jong zakgeld. Ik bedacht gratis uitstapjes en gratis vertier. Ik ging steeds meer zelf mijn eten maken. Omdat ik duidelijker voor ogen kreeg waarmee ik mezelf moest voeden. Gezond eten – geen bewerkt voedsel, kwaliteitsproducten, weinig suiker en snoep.

Ik maakte een plan en stelde doelen in een bepaalde volgorde: zorgen dat ik mijn verjaardagsgeld ook echt voor mezelf kan gebruiken. Kinderbijslag vrijspelen voor grotere opvoeddoelen en niet voor kinderkleding of -schoenen. Stel jezelf doelen in een bepaalde volgorde. Bijvoorbeeld eerst die €1000 sparen en daarna naar €5000.

Wees niet bang dat je te laat bent, geef jezelf niet de schuld dat je véél eerder had moeten beginnen, denk niet schuldbewust aan hoeveel buffer je had kunnen hebben als je al de afgelopen jaren zuinig was geweest. Denk aan wat je nu kunt doen. Begin nu. Zoek informatie, lees boeken, lees ervaringsverhalen. Maak jezelf wijzer.

Maya Angelou zei: 'Then when you know better, do better’.

Jezelf te onderwijzen, jezelf wijzer te maken, kun je ook doen door jezelf vragen te stellen:

Bijvoorbeeld:
Kan ik het met minder doen?
Welke zekerheid probeer ik te kopen met mijn verzekeringen?
Ik koop graag boeken/tassen/cadeaus/bloemen/schoenen/eten. Maar verlang ik werkelijk naar? Welk verlangen probeer ik te vervullen met het kopen van deze items?
Wie bepaalt waar ik wat aan uitgeef? Verdien ik genoeg? Geef ik veel weg?
Schuif ik beslissingen voor mij uit? En waarom?

Misschien dat deze corona crisis jou onrust bezorgt. Dat je het gevoel hebt dat je hier nog niet voldoende op voorbereid was. Misschien had je juist 2020 bestempeld als het jaar waarin je het allemaal eens goed op orde zou maken en voel je je nu overdonderd en weet je niet goed waar te beginnen. Weet dat elk begin een goed begin is. Met elke verandering die je doet, zet je een volgende in gang.

Warme groet,
Anita






7

Miskopen




Vroeger konden miskopen mij lang achtervolgen. Met gevoelens van schuld en van falen en pogingen er toch nog iets bruikbaars mee te doen.
Maar weet je....
het is al dat getob niet waard.

Zo kocht ik afgelopen weekend een leuke legpuzzel. Tweedehands. Bij een winkel van een kleine ondernemer voor wie ik sympathie heb en die ik in deze moeilijke Corona-tijd klandizie gun. Met gevaar voor eigen leven begaf ik mij in de publieke ruimte. Op gepaste afstand stond ik in de rij (een ander drong ook nog voor omdat de afstand tussen de wachtenden zo groot was....).

Ik verheugde me op een paar middagen puzzelen met de kinderen en deze puppies, maar wat bleek: vrijwel alle kant-stukjes ontbraken!
Wat een deceptie. Heb nog navraag gedaan, maar helaas geen achtergebleven zakje of bakje met kantjes.

Dus weg met die puzzel! Niet aan vasthouden (ook niet als je opruimvrienden creatieve suggesties doen om de overgebleven puzzel toch te gaan leggen en er dan zelf een nieuwe rand om snijden :-D )
Beter is om miskopen zo snel mogelijk uit je huis te verwijderen. Hoe sneller je er weer van af raakt, hoe minder pijn het doet. Want: het wordt toch niks met die miskoop. Nu niet en nooit niet. Dat geldt ook voor kleding die niet lekker zit, of in net-niet de goeie kleur, voor speelgoed wat prachtig is maar nooit mee gespeeld wordt, voor gereedschap dat bedoeld is voor gemak, maar alleen maar meer werk bezorgd, voor dat sporttoestel dat staat te verstoffen, voor dat dingetje wat zo duur was en-dus-zonde-om-weg-te-doen, voor dat item wat gerepareerd moet worden, maar wat je nu niet mist en eenmaal gerepareerd ook niet gaat gebruiken.

Heimelijk denk ik dat zo'n miskoop zelfs al eerder begint dan je denkt. Omdat je impulsief was, of omdat je je niet goed ingelezen hebt, of omdat je snel moest beslissen of omdat je een verkeerde behoefte vervulde. Want in het geval van deze puzzel heb ik op enig moment het echte nut niet meer gezien. Deze puppies leken me leuk en ik wilde wat doen voor deze onderneemster, maar later bedacht ik me dat het betekende dat ik speciaal voor deze puzzel een ritje moest maken en dat als ik echt die puzzelbehoefte wilde lenigen ik dat ook op een andere manier kon doen. Dus misschien word je met kleine signalen wel gewaarschuwd voor een miskoop?

Dat is mijn wijze raad voor vandaag.
Doe er je voordeel mee :-)

Lees hier welke 14 items je meteen weg kan gooien. 

Warme groet,
Anita

4

Mindfulness in tijden van crisis



Het zijn uitzonderlijke tijd. Onzeker. Zorgelijk. Beangstigend. Het vraagt heel veel van ons.

Voor velen geldt dat ze vanuit een leven met allerlei activiteiten en bezigheden buitenshuis, nu de dagen thuis doorbrengen. Met kinderen die niet naar opvang of naar school gaan, met thuiswerken. Of misschien zit je juist zonder werk thuis, omdat je werk is weggevallen. Misschien ben je ziek thuis. Of moet je juist extra uren werken omdat in jouw vak het nu razend druk is.

Hoe moet je dat allemaal doen? Kinderen bezighouden, begeleiden met huiswerk, iedereen voelt wel de noodzaak om kinderen niet hersenloos te parkeren voor schermen. Maar niet iedereen is meteen bedreven in home-schooling. 

Misschien verlang je naar hoe je leven een week geleden nog was of tel je de dagen af naar wanneer alles weer normaal is. Zodat je weer tijd voor jezelf hebt.

Onwillekeurig moet ik terugdenken aan de eerste jaren van mijn moederschap. Ik merkte toen al snel dat het grootbrengen van kinderen niet een tijdelijke fase is waar je doorheen moet, totdat het weer normaal is. Het is een onderdeel van mijn leven, zowel van mijn fysieke leven als van mijn geestelijk leven.

Toen – en nog steeds – hoorde ik zoveel moeders zeggen dat ze graag wat tijd voor zichzelf wilden hebben. Maar dat begrip ‘tijd voor mezelf’ was nogal rekbaar had ik inmiddels ontdekt. Er was namelijk een zee aan tijd te vinden terwijl ik met de kinderen bezig was.

Tijd doorbrengen met je kinderen is niet tijd die je afhoudt van wat je werkelijk te doen hebt. Het is andere tijd. Ik merkte dat het beter ging wanneer ik me overgaf aan wat de kinderen op dat moment van me vroegen. Ook al was ik bezig met iets anders. Of kwam het mij niet uit. Een luier verschonen. Een kriebelliedje op hun buik. Een banaan met ze eten. Even met ze op schoot zitten en een versje zingen. Of samen Jan Huigen in de ton doen. Knutselen of een puzzel leggen. Een hut bouwen. Eten inpakken voor een picknick in de tuin. Tien minuten voorlezen. Hun rug of hun voeten wrijven als ze de slaap niet konden vatten.
Wanneer ik er tegen vocht, als ik er bij weg wilde, dan leverde dat alleen maar frictie op.

Want alle tijd is jouw tijd. 

Ik wil overigens niet zeggen dat dat altijd makkelijk was. Integendeel. Maar ik voelde me zelf op zo’n moment wel altijd beter bij. Kalmer. Vreugdevoller.

Meer lezen: Ik schreef meerdere artikelen over Tijd. Bijvoorbeeld over ritme versus stramien.

Ik werk nu thuis. De man werkt thuis. De kinderen zijn ook thuis. De ene dag gaat dat makkelijker dan de andere dag.
Net als jij vraag ik me af hoe lang dit gaat duren. Tegelijk weet ik dat ik dat niet moet doen, me dat afvragen. Dan ben je teveel bezig met de toekomst. En dat geeft onrust en leidt af van de dingen die ik in het nu juist met aandacht zou kunnen doen. Bovendien besef ik me ook dat er vele andere mensen zijn die altijd al in crisis, isolement of onzekerheid leefden.
In plaats daarvan probeer ik me voor te stellen dat dit mijn nieuwe leven is. Het nieuwe leven voor iedereen.

Kan ik mijn kinderen helpen met huiswerk zonder te denken aan de mails die in mijn mailbox wachten op antwoord?
Kan ik dit stukje schrijven en mijn gedachten alleen maar houden bij wat ik wil zeggen of laat ik me afleiden door mijn telefoon of door huiselijke taken?

Lees hier Het leven zelf is onze mooiste loopbaan

Ik kreeg deze week het boek Het wonder van mindfulness toegestuurd van uitgeverij Ten Have en dit boek beschrijft precies het thema wat ik hierboven benoem. Het wonder van mindfulness is de klassieke meditatiegids van Thich Nhat Hanh. Het is oorspronkelijk geschreven als een soort lange brief aan broeder Quang aan de School of Youth for Social Service (opgericht door Thich Nhat Hanh). Het leest als een reeks van memo’s waarin praktische adviezen gegeven worden hoe de lessen te geven. Over ademhaling en aandachtig zijn in het moment. Thich hamert op het belang om een versnipperd gevoel te voorkomen. Dan ben je nooit mindful. De herhalingen in de brieven hebben iets geruststellends en de oefeningen zetten meteen aan om ze ook te doen. 

Het is niet zo dat mindfulness je een zorgeloos leven bezorgd. Maar het stelt je in staat om je leven te ‘beleven’ in het moment. Het is ook niet zo dat mindful zijn meteen lukt. Ook ik moet blijven oefenen, zelfs na al die jaren mediteren. Het wordt weliswaar meer een onderdeel van je dagelijks leven, meer een deel van je eigen natuur, maar het leven vraagt zóveel van ons dat het ons er ook steeds weer uit haalt. Van de week oefende ik mindful zijn op het snoeien van de heg. Routine klusjes willen nog wel eens het effect hebben dat je allerlei andere klussen te binnen schieten. Dan ben je alsnog niet met de klus zelf bezig. Dus richtte ik me op het snoeien zelf. Niet op het moment dat het af zou zijn.

Observeer nu in deze tijd van crisis of je mindful kunt zijn en als er weer andere tijden aanbreken kijk of je het kunt onderhouden. Kun je zowel mindful zijn in tijden van stress als in tijden van kalmte?

"Mindfulness is levend gewaarzijn: waar mindfulness is, is leven en daarom is mindfulness ook de vrucht."


Warme groet,
Anita


1

Wat je kunt leren van een samenleving die tot stilstand is gebracht


[gewoon een foto van een paar leuke krokussen. Omdat ik geen andere bijpassende foto wist]

Het coronavirus houdt ons in zijn greep en is beslist ontwrichtend te noemen. De hele samenleving werd door elkaar geschud en is nu tot stilstand gebracht.

De sluiting van scholen zat er aan te komen, de oproep om thuis te werken als het kon was te voorspellen en het sociale leven zou tot een stilstand moeten komen. Die aanloop naar de sluiting maakte me heel onrustig. Wat zou er besloten worden, wat wilde ik zelf besluiten? Hoeveel voorraad haalde ik in huis? Met welke scenario’s moet ik rekening houden? Allemaal gezond thuis zitten? Of scenario allemaal ziek thuis zitten?

Hoe ontwrichtend de uitbraak van het corona virus ook is, er schuilen ook lessen in.
Gaandeweg merkte ik dat mijn dagelijkse leven er helemaal niet zo veel anders uit zag. Ik heb zelden of nooit een avondactiviteit. Wij gaan wel eens een weekend weg – zo had de echtgenoot een verrassingsweekend vanwege onze trouwdag georganiseerd - dat gaat nu niet door. Dat is sneu, maar niet hartverscheurend rampzalig. Ik had me aangemeld voor een 3 daagse training bij mijn meditatieschool, maar na 1 dag voelde ik me er niet meer comfortabel bij – ook al waren we maar met een kleine groep en een algehele stop op sociale bijeenkomsten nog niet was afgeroepen. Jammer van het geld, maar dat is een verlies dat ik maar moet nemen.

Kortom, ik heb gewoon een heel saai leven :-).

Ik ben er aan gewend om niet elk weekend met betaalde entertainment te vullen. Mijn uitjes draaien voornamelijk om bezigheden van de kinderen – voor hen is het een grotere aanpassing nu dat allemaal is weggevallen. Een andere bezigheid van mij is boodschappen halen en dat probeer ik zelfs te beperken, want ik heb een hekel aan boodschappen doen (ook online). Ik ben blij dat ik dankzij jarenlang budgetteren en consuminderen extra kosten die wij nu maken kan opvangen. Vooralsnog verandert er niets aan ons inkomen, maar het stelt me gerust om te weten dat wij het ook zouden kunnen redden met extreem veel minder. Puur omdat ik al onze uitgaven wel een keer onder de loep heb genomen en ik weet dat uiteindelijk niks essentieel is.

Deze tijd van crisis legt structuren bloot die anders niet zichtbaar waren, omdat ze ondergesneeuwd waren door meer-meer-meer en genieten met een grote G. Nu is zichtbaar welk werk essentieel is om een samenleving draaiende te houden en dat is zorg, voedsel, afvalverwerking, omzien naar elkaar.

Lees hier wat ik eerder schreef over structuren. 

Als je altijd al eenvoudiger wilde leven, maar het voor je gevoel op een of andere manier nooit helemaal van de grond kwam, of wil je jezelf uitdagen om dat ene zelfvoorzienende te proberen wat je tot nu toe niet aandurfde, dan is deze tijd een uitgelezen kans.

Nu is het tijd om na te denken over welke vaardigheden je kunt of wilt gaan ontwikkelen. Vaardigheden die je helpen om zelfredzamer te worden. Massaal wordt er toiletpapier gehamsterd, maar hebben we wel enig idee wat we daadwerkelijk verbruiken in een periode van twee weken? En wat hebben we naast toiletpapier nog meer nodig voor een periode van twee weken? Maak een inventarisatie om dit uit te zoeken.

Breng je nu je avonden niet meer in de sportschool of bij vrienden door, maar heb je tijd thuis te doden?

-Leer hoe je het haar van je kinderen of partner kunt knippen. Youtube is your best friend.
-Leer hoe je zelf radiatoren kunt ontluchten of hoe je je cv optimaal instelt. [hier lees je meer]
-Begin met het verzamelen van recepten. Probeer eens om zelf pizza te maken i.p.v. bestellen. Of patat, of pita broodjes.
-Zoek uit hoe je eigen nagels kunt verzorgen.
-Zet je uitgaven en inkomsten op een rij.
-Ga je eigen ramen wassen.

Of lees meer goeie ideeën bij Noordse Eenvoud.


Wat doe je met je tijd nu je geen afleiding hebt van avondvullende activiteiten als sport, uitgaan, verenigingen? Welke activiteiten mis je daadwerkelijk en welke mis je eigenlijk niet wezenlijk?
Ontdek hoe je waardevolle tijd met je kind thuis aan de keukentafel door kunt brengen, i.p.v. het mee te nemen naar vermaakparken.
Kijk eens naar welke bedrijven jouw geld toegaat. Is dat Ome Ali of Amazon-knijp-schrijvers-en-magazijnpersoneel-af? Of zijn dat ondernemers uit jouw directe omgeving die nu kopje onder dreigen te gaan?

Op het eerste gezicht lijkt het dat door de Corona-situatie alles wat belangrijk was is weggevallen, maar eigenlijk wordt juist het echt wezenlijke nu pas goed zichtbaar.

Pas goed op jezelf en op de mensen om je heen.
Warme groet,
Anita


5

Hoe bereik je een bewuster leven



Soms zit ik in een periode dat ik denk ‘ik geef het op’, of ‘laat allemaal maar zitten’ en ‘waar doe ik het allemaal voor’. Tijdens deze periodes lijken de dingen die eerder zo belangrijk voor me waren opeens niet zo belangrijk meer. De zelfgemaakte koekjes zonder toevoegingen maken plaats voor Indische cake (oooh mama, wat is deze lekker! Koop je er nog een?) Spaarzaamheid maakt plaats voor laissez-faire. Zorgen om het milieu en plastic soep maken plaats voor ‘na mij de zondvloed’ en ‘we zijn toch al verloren’. Schrijf-zin maakt plaats voor schrijf-blokkade. Spiritueel groeien? Ach wat, ik wil gewoon slapen.

Dit overkomt me overigens altijd in drukkere tijden. Dan lijkt het eenvoudiger leven ver te zoeken. Plannen lijken niet van de grond te komen, goeie gewoontes maken plaats voor oude gewoontes en een algeheel gevoel van falen en me erbij neer willen leggen overvalt me.

[In mijn artikelen gebruik overigens de termen eenvoudiger leven, bewuster leven, minimalistischer leven, duurzamer leven een beetje door elkaar, afhankelijk van welk aspect in een bepaalde periode voor mij het meest actueel is.] 

Toch gaat zo’n fase ook weer voorbij. Het gaat zelfs steeds sneller voorbij, naarmate ik mijn leven meer en meer inricht zoals het voor mij goed voelt. Het verschil met vroeger is dat ik me nu veel bewuster ben van wat er precies gebeurt in de momenten dat ik van mijn koers afgeraakt ben. Ooit begon dit proces van bewustwording met een vaag gevoel van ‘dit moet anders’, maar kon ik er nog geen handen en voeten aan geven. Dat leerde ik stap voor stap, zoals je de afgelopen jaren hebt kunnen lezen :-).

Ondanks dat ik nu soms afdwaal van mijn koers, voel ik me niet meer zo stuurloos. Ik weet inmiddels hoe ik me kan herpakken. Zo kom ik toch steeds weer uit bij wat ik het liefst doe, wat voor mij wezenlijk is. Wat eerst lijkt alsof ik van mijn pad afdwaal wordt eerder een bevestiging van wat voor mij als juiste koers voelt. Van die zijwegen en afdwalingen heb ik weer wat geleerd en ik vervolg weer met nieuwe kennis mijn eigen weg. Ik heb weer even ervaren hoe ik het NIET wil en dat geeft me uiteindelijk meer bevestiging in wat goed voelt voor mij.

Bewustzijn van het pad

Onlangs ging ik naar een workshop over de De Overgang bij Aukje van Natuurwijze. Zulke dagen zijn zalf voor mijn ziel. Iedereen mocht een kaart trekken uit het kaartendeck De wijsheid van de vrouwelijke ziel. Op mijn kaart stond:

Bewustzijn van het pad
Als ik het oprecht vraag, word ik altijd teruggeleid naar het juiste pad voor mij en mijn centrale doel. 

Het had niet actueler kunnen zijn.

Verbind de punten

In de dagen daarna moest ik opeens denken aan die tekeningen waarbij je de punten verbindt. Eerst is de afbeelding nog onduidelijk, de brij getallen heeft nog geen vorm.
Als je begint zie je nog niet wat het moet worden, maar je begint bij het begin en doet de volgende stap. Soms maak je de verkeerde connectie, maar al snel keer je weer terug naar de doorgaande lijn. En op een gegeven moment wordt het totaalplaatje zichtbaar. In het begin gaat het verbinding maken ook nog wat langzaam en aarzelend, maar naarmate je vordert neemt het vertrouwen toe en kun je het afmaken.




Naar een bewuster leven

Misschien komt dit fenomeen van terugvallen in oude gewoontes je bekend voor. Misschien zit je aan het begin van je zoektocht en voelt het alsof je in het duister tast. Of voel je je zelfs wat hopeloos.

Onderzoek waar je nu staat in je leven. 
Waar besteed ik mijn tijd aan? Aan wie besteed ik mijn tijd? Waar besteed ik mijn geld aan? Wat krijg ik er voor terug? Het hoeft niet op een weegschaal, maar onderzoek of datgene wat je nu doet nog steeds past bij waar je naartoe wilt. Draagt het bij aan hoe jij je leven voor je ziet? Wat heb je nodig om de persoon te zijn die je wilt zijn?

Met elke stap die je neemt groeit je bewustzijn. Je bewust worden van waar je je geld aan uit geeft, maakt je bewust van wat jij zelf verdient. Het maakt je bewust van je eigen waarde. Koken met biologische producten maakt je bewuster van je eigen lijf en welke voeding jij het geeft. Minder spullen in je leven maakt je bewust van de ruimte die het inneemt en ten koste waarvan dit gaat.

Schrijf het op voor jezelf. Maak een lijst met aan de ene kant de dingen die je nu doet, maar eigenlijk niet meer zou willen doen. En een lijst aan de andere kant met de dingen die je het liefste wel zou doen, maar die je desondanks niet doet.

Wanneer je het gevoel hebt dat je bent afgedwaald, pak je je lijst erbij en kijk je welke stappen je hebt kunnen zetten. En welke volgende stappen je wilt gaan zetten.


Lees ook: terugkijken is minstens zo belangrijk als vooruit kijken. 


Warme groet,
Anita

2