Alles gratis heeft zijn prijs

 

Vooraf: 

Een van de closing loops die op mijn lijstje van januari staan, is het uitwerken van een van de (vele) concepten. De blogpost die je vandaag kunt gaan lezen staat het hoogst op mijn lijstje. De titel zit bijna wekelijks in mijn hoofd als ik iets in het dagelijks leven voorbij zie komen, maar het uitwerken van de - inmiddels meerdere - conceptteksten kwam maar niet van de grond. Ik wilde er steeds meer over zeggen en vervolgens werd het een rommeltje. Vandaag komt daar verandering in; de blogpost ‘Alles gratis heeft zijn prijs’ is geboren!

Alles gratis heeft zijn prijs

In mijn facebook tijdlijn verscheen een advertentie van een telecom monteur met de tekst erboven ‘ik kom gratis bij u installeren’. 

Aantrekkelijk nietwaar? 

Ik dacht meteen: ha! ik weet zeker dat deze monteur niEt gratis komt monteren. 

Vast, aan de klant worden geen installatiekosten in rekening gebracht, maar ik weet zeker dat deze monteur gewoon zijn loon krijgt. Hij komt echt niet zonder dat hij daarvoor betaald wordt. 

Want ‘gratis’ is in dit geval: geen extra kosten in rekening voor de consument. Maar dat wil niet zeggen dat iets kosteloos is. 

Het deel dat ‘gratis’ is, wordt op een andere manier verrekend. 

De Nederlander staat erom bekend dat hij dol is op gratis. Hoewel ik denk dat andere nationaliteiten ook niet vies zijn van gratis, toch staat de Nederlander er heel erg om bekend. Sterker nog, Nederlanders gaan er zelf graag prat op dat ze zuinig zijn.

Het opruimen van mijn huis en minimaliseren heeft me geleerd dat alles gratis een flinke keerzijde heeft. Heel fijn hoor, alles gratis, maar tegen welke prijs?

Al die gratis wegwerp cadeautjes. 

De gummetjes, de bellenblaas, 

De free bees bij congressen, evenementen. Petten, sjaals, mutsen, sleutelhangers, medailles. 

De gratis verzendkosten. 

De gratis proefsachets. 

De gratis mok of gratis waterfles. 

Gratis montage. 

Gratis e-reader bij een verzekering of abonnement. 

Gratis toeslagen en subsidies. 

Gratis oogmetingen. Gratis tweede bril. 

Alles gratis klinkt mooi, maar is iets ooit werkelijk gratis?

Het is niet alleen het item dat in jouw huis terecht komt en je weer actief moet verwijderen; dit geeft onnodige rommel voor jou en onnodig werk. Alles wat in huis komt, moet je ook weer opruimen. 

Maar wat dacht je van de grondstoffen die onnodig gebruikt zijn. Water, elektriciteit, aardolie, aardgas. Ik denk wel eens: stel dat er een verbod komt op het weggeven van reclamewaterbidons. Dan hebben we én geen grondstoffen verkwist aan het produceren van wéér een overbodig item, maar we hebben ook voorkomen dat er onnodig items naar de afvalberg gaan. 

Zo’n bidon klinkt als een onschuldig voorbeeld, want wat maakt dat nou uit en ik geloof vast dat die van jou goed gebruikt wordt. Maar de wereld kan wel zonder zo’n bidon. De kringlopen zijn het bewijs, de planken staan vol met die dingen. 

Dat die bidon jou niks gekost heeft, wil nog niet zeggen dat er geen prijskaartje aan hangt. De prijs van energieverspilling, de prijs van milieubelasting. 

Alles gratis creëert verwachtingen, dat de andere producenten van een vergelijkbaar artikel of dienst, het ook maar gratis moet aanbieden. Het devalueert heimelijk jouw waardering voor een dienst of een item. Het devalueert op termijn alles wat waarde heeft. Gratis werkt manipulatief. Je keuzes worden, hoe subtiel en hoe ogenschijnlijk onschuldig, gestuurd door dat wat je er gratis bij krijgt. Gratis zet aan tot overconsumptie. 

De prijs die je betaalt is die van: 

Op individueel vlak:

- een rommeliger huis.   

- persoonlijke gegevens die je deelt. 

- tijd die je besteed aan gratis enquêtes voor cashback. 

- Gratis (of lage entree prijzen) wordt vaak gecompenseerd door sturen op andere uitgaven: prullaria, souvenirs, snacks, frisdrank. 

- de angst van schaarste die gevoed wordt, door te lokken met 1+1 gratis

Je leefomgeving:

- Verminderde winkelaanbod in jouw eigen leefomgeving. Jarenlang hebben online winkels  ingezet op gratis verzenden, waardoor stenen winkels zijn afgenomen. Dit zie je terug in de leefbaarheid en levendigheid van wijken. 

- Afnemende service (als we niet bereid zijn de echte prijs te betalen, dan kunnen we niet verwachten om de volle service te krijgen)

- De gratis-cultuur heeft het rimpeleffect van een steen in het water. De prijs van gratis verzendkosten is die van een groeiende keus voor online winkelen en een verminderd winkelaanbod in jouw eigen leefomgeving. De prijs die er ook betaald wordt is de prijs van concurrerende vervoersdiensten, waarbij arbeidsvoorwaarden steeds verder onder druk komen te staan. Dat komt service nooit ten goede en versterkt ongelijkheid op de arbeidsmarkt. 

- In de productieketen: mensenrechten in het buitenland maar ook in NL voor de arbeiders worden opgerekt of geschonden. Is het het echt waard om gratis verzendkosten te hebben als je weet dat de mensen die jouw item produceren, jouw pakje inpakken of vervoeren daar indirect de dupe van worden?

- hoe minder mensen bereid zijn om de echte prijs te betalen, hoe goedkoper (en slechter) de grondstoffen zullen zijn. In kinderkleding zal steeds vaker schadelijke chemicaliën te vinden zijn. Kleding zal meer synthetische materialen bevatten of van dunnere kwaliteit zijn. 

Voor de hele aarde:

- Goedkoop, massaproductie, angst voor verlies van oogst en gebruik van pesticiden, het heeft allemaal met elkaar te maken. 

- Afval belandt in lage lonen landen, en vervuilt de rivieren en zeeën. 

- Bodemerosie, leidt tot landverschuivingen

- Onderbetaling en kinderarbeid

Door deze gratis-cultuur worden eerlijke prijzen en eerlijke handel negatief beïnvloed. Er kruipt een ondertoon in door: dit item is gratis, dus heeft het geen waarde en moet voor iedereen toegankelijk zijn, dus mogen andere vergelijkbare producten en diensten ook niks kosten. 

Decennialang zijn we bestookt met gratis cadeautjes, als klantenbinding, als aandenken, om collectieve feesten te vieren (denk aan al die oranje items voor EK, WK), alsof het de normaalste zaak van de wereld is. Je bent je eerst niet bewust van wat de keerzijde daarvan is. Maar als je er eenmaal op gaat letten, dan zie je steeds meer. 

Op je uitgaven letten is absoluut verstandig, maar het is goed om bewust te zijn dat voor alles gratis er ergens iemand is die er een prijs voor betaalt. Want uiteindelijk maken we allemaal van dezelfde bron gebruik: Moeder Aarde. 

Warme groet, 

Anita

Ongeveer een keer per maand verstuur ik een nieuwsbrief met inspiratie en bemoediging voor iedereen die op zoek is naar een opgeruimder, eenvoudiger en zinvoller leven. Je bent van harte welkom om je in te schrijven.