Vergeten boek: De Zee de zee door Iris Murdoch #leesvrouwen2015

Hoe doet ze dat toch?! Iris Murdoch.
Voor de tweede keer weet ze me in haar verhaal te trekken, alsof ik een van de personages ben. Weken nadat ik De zee de zee uitgelezen heb, mis ik de karakters nog en mis ik de omgeving waarin het verhaal zich afspeelt, alsof de gebeurtenissen ècht hebben plaatsgevonden. Ik kan het niet anders omschrijven dan dat ik heimwee heb naar een boek!



Eerste kennismaking
Mijn eerste kennismaking met Iris Murdoch was een manshoge poster aan de wand van het kantoor van een collega. Dat was ergens in 1999. Het ging om een poster van een schilderij. De poster intrigeerde me. Tachtig procent van de afbeelding werd in beslag genomen door zee. En dan die man daar op de uitkijk, netjes in pak, met een hoed op. Waar zou dat boek over gaan? Ik kan het niet meer met zekerheid zeggen, maar ik meen mij te herinneren dat het een reclameposter was voor De zee de zee. (Mijn herinnering blijkt niet te kloppen, het gaat om het boek De leertijd)



Tweede kennismaking
Mijn tweede kennismaking met Iris Murdoch was de film over haar leven; Iris, uit 2001.
Al twee keer met haar kennis gemaakt, maar nog nooit een boek van haar gelezen! Daar moest verandering in komen.

Derde kennismaking
Naar aanleiding van die film las ik Het boek en de broederschap. Ik koos dat boek om een heel banale reden; die titel was beschikbaar in de bibliotheek. Een lijvig boek met een klein lettertype. Murdoch begint haar verhaal in alle rust en heeft nog geen last van de huidige schrijftrend ‘less is more’ en ‘show don’t tell’. Zij spint haar verhaal gedetailleerd uit en ze vertelt àlles. Aanvankelijk lijkt er helemaal geen sprake van enige opbouw van spanning, juist wanneer je je afvraagt of er überhaupt nog wel een eind aan het verhaal gaat komen, ontdek je dat het boek je al helemaal in zijn greep heeft. En dan is er geen weg meer terug. Je bent verknocht geraakt aan de personages en het verhaal.

Vierde kennismaking
Afgelopen zomer vierden wij vakantie op Schiermonnikoog in een huisje dat De zee De Zee heette. Naar het gelijknamige boek. Ik vond dat ik het boek dan ook maar moest lezen, dat zou het vakantiehuisje vast meer betekenis geven. Ook kon ik het koppelen aan #leesvrouwen2015 en Het Vergeten Boek. De zee de zee is beslist vergeten, want het is niet algemeen verkrijgbaar. De bibliotheek diepte het voor me op uit de krochten van hun magazijn en later kocht ik een tweedehands exemplaar via marktplaats.
Het werd mijn vierde kennismaking.
Het duurde wat langer dan alleen de zomervakantie voordat ik De zee de zee uit had, maar zodra ik het uit had, gebeurde wéér hetzelfde met me als met Het boek en de broederschap. Tijdens het lezen leek het verhaal zich eindeloos voort te slepen, maar zodra ik het uit had, kreeg ik heimwee. Hoe doet ze dat toch?! vroeg ik me vertwijfeld af.

De zee de zee
In De zee de zee schrijft Charles Arrowby zijn memoires. Arrowby is een gevierd toneelschrijver en 
–acteur. Hij is de 60 gepasseerd en heeft besloten om met pensioen te gaan. Hij wil het toneelleven achter zich laten en heeft een eenvoudig, afgelegen huis aan zee gekocht. In dat vochtige huis op een klip, zonder elektriciteit, begint hij aan zijn memoires. Al snel krijgt hij bezoek van vrienden en bekenden uit de toneelwereld. Geliefden die weer om zijn gunsten wedijveren, zijn neef James met wie hij een – op z’n zachtst gezegd – stroeve relatie heeft.
Dan ziet hij in het dorp een vrouw, die hij herkent als Hartley. Hartley was zijn jeugdliefde en hij ontdekt nu dat zij eigenlijk zijn enige grote liefde was. Al die andere vrouwen die na haar kwamen, waren oefeningen. Hartley is voor hem de ware. Ook Hartley zegt dat ze nog steeds van hem houdt, ondanks dat ze getrouwd is.

Gelukkig voor Charles is de echtgenoot van Hartley een bullebak en gewelddadig, dus kan hij zijn obsessie voor Hartley ongebreideld laten groeien. Op een gegeven moment ontstaat er een situatie die veel weg heeft van een klucht. Iedereen uit Charles’ kenniskring komt te pas en te onpas logeren. Hartley’s geadopteerde – volwassen - zoon Titus woont bij Charles in, de man van Hartley denkt dat Charles in het geheim de èchte vader van Titus is en ondertussen houdt Charles Hartley gegijzeld in een van de slaapkamers.

Iris Murdoch spint het verhaal bijna minutieus uit. Je leest hoe de obsessie van Charles voor Hartley groeit en hoe hij alle realiteitszin verliest. Maar je leest ook hoe hij die realiteitszin later weer terugvindt. Je leest hoe de relatie tussen de neven Charles en James onder spanning staat. Hoe de gedeelde geschiedenis zo lang een belasting is geweest voor Charles, maar hoe hij het later in een ander perspectief kan zien.
En tussen al deze gebeurtenissen is de altijd aanwezige, meedogenloze, mystieke zee.

De schrijfstijl van Murdoch is intrigerend. Ik vermoed dat in haar tijd haar stijl ook al afwijkend was. Ze beschrijft alledaagse handelingen, waarvan je je af kunt vragen of ze iets toevoegen aan het verhaal. Feitelijk gezien niet, maar door haar beschrijvende manier wordt het verhaal des te indringend.
Het is bovendien heel interessant om te lezen hoe mensen hun tijd doorbrachten toen er nog geen iphones, internet en tablets waren, hoe ze gesprekken voerden en wat ze aten.

Om je een idee te geven van wat ik bedoel, hieronder een willekeurige passage uit De zee de zee:

‘Ongeveer op de avond van de tweede dag werd Hartley een poosje wat spraakzamer en wekte de indruk dat ze had nagedacht en dat wat ze zei daarvan het resultaat was. Dit leidde tot een dialoog die een hoogst beangstigend einde had.
We zaten met onze benen uitgestrekt op de grond, zij op de matras, ik op de kale planken, met ons gezicht naar het brede raam hoog in de muur, dat uitkijkt op de zitkamer. De tussenkamer, die gewoonlijk erg donker is, was nu schemerachtig, hoewel er door de avondgloed een gedempt, warm licht in viel. Ik raakte Hartley’s hand aan. Ik voelde me van top tot teen met haar verbonden.
‘Lieveling, mijn zijden kamerjas staat je goed, maar wil je hem niet eens een keer uitdoen?’
-‘Ik heb het koud.’
‘Krijg je nu niet het gevoel dat je hier woont?’
-‘Het belangrijkste voor jou is dat ik de fout heb begaan niet met je te trouwen.
‘Er is een fout begaan. Belangrijker is die nu ongedaan te maken.’
-‘Je hebt alleen maar iemand nodig om herinneringen mee op te halen.’
‘Dat is erg onbillijk aangezien ik juist zo graag over de toekomst wil praten, maar dat wil jij niet!’
-‘Je bent boos op me omdat ik ben weggegaan.’
‘Je geeft dus toe dat je bent weggegaan?’
-‘Ik neem aan van wel, het is zo lang geleden.’
‘Je zei dat ik je niet trouw zou blijven.’
‘O ja? Dat kan ik me niet herinneren.’ Ik had mijn hele leven op haar woorden geteerd en nu kon zij zich er niet eens wat van herinneren! -‘Ik neem aan dat ik ben weggegaan omdat ik me kan herinneren dat ik me schuldig voelde.’
‘Schuldig omdat je me kwetste?’
-‘Ja. Eigenlijk heb ik me altijd schuldig gevoeld en ik dacht dat dit kwam door jou. En gek genoeg moest ik mezelf tegen jou beschermen door te denken dat je me haatte.’

En zo gaat het gesprek nog anderhalve pagina door.

Vergeten boek
De zee de Zee is geheel ten onrechte vergeten. Zo jammer dat deze titel slecht leverbaar is. Wel kwam ik op amazon een Engelse versie tegen van The Sea the sea.  Een jubileum uitgave uit 2010 in het kader van 20th century classics van Penguin met schitterende illustraties van Japanse illustrator Tatsuro Kiuchi. Deze kunstenaar heeft duidelijk het boek zelf gelezen, want de prenten zijn heel herkenbaar. 







In het oeuvre van Iris Murdoch komt de zee vaker terug, is me opgevallen. Ik ga zeker meer van haar lezen. Op naar de vijfde kennismaking!


meer informatie en bronnen:
hetvergeten boek 
Tatsuro Kiuchi

Reacties

  1. Hoi Anita,
    Wat heerlijk hè, als een boek, of beter een schrijfster, je zo kan pakken, dat het lijkt of je verbonden bent met de karakters... Ik herken dat ook wel, heb dat soms ook met boeken... Dan wil ik steeds meer en meer van die schrijfster lezen (of schrijver natuurlijk)...
    Ik wens je alvast een heel fijn weekend,
    Liefs, Mirjam

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Hoi Mirjam,

      Zo had ik het nog niet eens gezien, meer heimwee naar de schrijfster als naar het boek. Het klopt wel. Ik wil nu inderdaad nog meer van haar lezen en ook over haarzelf weten.

      Voor jou ook een fijn weekend.
      Anita

      Verwijderen

Een reactie plaatsen

Wat fijn dat je meeleest. Reacties zijn welkom!

Populaire berichten van deze blog

Bakken met de airfryer

Spookpak maken van oud laken

Hoe bouw je een yoga routine op (deel 1)